Hollanda, Panenka'nın doğduğu stadyumda Sırbistan'la karşılaşacak

Hollanda Milli Takımı, Uluslar Ligi'nde Sırbistan ile karşılaşmak üzere Belgrad'a gitti. Karşılaşma, futbol tarihine geçen Panenka penaltısının ortaya çıktığı Rajko Mitiç Stadyumu'nda oynanacak. Stadyum çalışanı Jovan, tribünden kaleyi işaret ederek o tarihi anı anlatıyor: "Tam orada oldu. Antonín Panenka, futbol tarihinin en ünlü penaltısını o kalede attı. O günden bu yana binlerce futbolcu onu taklit etti ya da en azından denedi."

Jovan'ın işaret ettiği kalenin önünde pazar akşamı Hollanda kalecisi Bart Verbruggen duracak. Panenka'nın tarihe geçmesinden tam elli yıl sonra aynı sahne, bu kez Uluslar Ligi'nde Sırbistan-Hollanda maçına ev sahipliği yapacak.

Panenka'nın hikâyesi

Hollanda'nın Sırbistan ile oynayacağı maç öncesinde akıllara 1976'da oynanan Avrupa Şampiyonası finali geliyor. O yıl Belgrad'da Çekoslovakya ile son dünya şampiyonu Batı Almanya karşı karşıya gelmişti. 120 dakika 2-2 sona ermiş, seri penaltılarda Çekoslovakya 4-3 öne geçmişti. Sıra 27 yaşındaki orta saha oyuncusu Panenka'ya geldiğinde, topu filelere gönderirse Çekoslovakya Avrupa şampiyonu olacaktı.

Panenka, sanki çok sert vuracakmış gibi uzun bir mesafe koştu. Ancak topa ulaşmadan hemen önce yavaşlayıp meşin yuvarlağı yavaşça ve yüksekten kalenin tam ortasına bıraktı. Batı Almanya kalecisi Sepp Maier ise bir köşede çaresiz kalmıştı. Çekoslovakya böylece Avrupa şampiyonluğunu kazandı.

Jovan, o penaltının görüntülerini yüzlerce kez izlediğini tahmin ediyor. Ancak maçı canlı izleyemeyecek kadar genç olduğunu söylüyor: "O penaltıyı stadyumda gören insanlar tanıyorum. Hepsi aynı şeyi anlatıyor: Top sanki sonsuza kadar havada kalmış gibiydi. Kimse daha önce böyle bir şey görmemişti."

Hollanda'da "penaltı profesörü" olarak tanınan Gyuri Vergouw, 1976'da on dört yaşındaydı. O akşam evde yalnız olduğunu ve küçük siyah-beyaz bir televizyondan finali izlediğini anlatıyor: "O uzun ve sert koşu nedeniyle sert bir şut bekliyordum. Ama top birden çok yavaşladı. Kafam karıştı. Küçük ekranda gol olup olmadığını tam göremedim. Ama golmüş. Dahası, futbol tarihinde çığır açan bir spor anıydı."

Panenka'nın penaltısı, Vergouw'un penaltılara olan ilgisini artırdı. Yıllarca penaltılar üzerine araştırma yaptı ve bu konuda birçok kitap yazdı. Futbolcular veya teknik direktörler penaltıya ya da seri penaltı baskısına çalışılamayacağını söylediğinde öfkeleniyor. Geçtiğimiz yaz Hollanda'nın Dünya Kupası'nda Fas'a karşı penaltılardaki beceriksizliğini büyük bir rahatsızlıkla izledi.

Vergouw, "Panenka'nın penaltısının güzel yanı, yıllar sonra bu vuruş üzerine iki yıl çalıştığını söylemesi" diyor. "Üstelik kulübü Bohemians Prag formasıyla Çekoslovakya liginde bunu bir iki kez denemişti. Tekrar, ustalığı getirir. Panenka finalde ne yaptığını çok iyi biliyordu; teknik olarak kusursuzdu."

Üzerindeki baskı ise büyüktü. Vergouw, "Unutmayın, komünist Çekoslovakya'da bir futbolcunun Avrupa Şampiyonası finalinde sanatsal bir penaltıyla başarısız olması hoş karşılanmazdı" diyor.

Bugün 77 yaşında olan Panenka da bunu doğruluyor: "Kaçırsaydım hükümetimizin bunu siyasi bir jest olarak göreceğini biliyordum. Belki de uranyum madenlerinde son bulurdum."

Panenka bugün de kullanılıyor

Panenka başarısız olmadı ve adı elli yıldır bir futbolcunun penaltı kullanabileceği en zorlu ve en cesur yöntemle anılıyor. Bu vuruş bugün de sık sık deneniyor: Zinédine Zidane 2006 Dünya Kupası finalinde Panenka ile gol attı. Francesco Totti ve Andrea Pirlo da bu yöntemle başarılı oldu. Ancak zaman zaman umutsuz sonuçlar da doğuruyor.

Bu yılın en acı örneği, Afrika Kupası finalinde Faslı Brahim Díaz'a ait. Díaz, Fas'ı uzatma dakikalarında zafere taşımak yerine topu Senegal kalecisi Édouard Mendy'nin ellerine bıraktı.

Hollanda tarihinde Panenka tercih eden iki isim var. Arjen Robben, 2017'de İsveç'e karşı kullandığı penaltıda topa kötü vurdu ve top neredeyse hiç yükselmedi. Kaleci aracılığıyla şans eseri gol oldu. İkinci Panenka ise Memphis Depay'ın 2018'de Fransa'ya karşı kullandığı ve sorunsuz şekilde gol olduğu penaltıydı.

YouTube'da Hollanda Milli Takımı Teknik Direktörü Xavi Hernández'in de bir Panenka penaltısı bulunuyor. Ancak bu, futbolu bıraktıktan sonra bir antrenman sahasında çekilmişti. Kariyeri boyunca Panenka kullanmadı. İspanyol teknik adam, cumartesi akşamı Rajko Mitiç Stadyumu'nda düzenlenen basın toplantısında gülümseyerek, "Ben bu işe fazla ciddi yaklaşıyordum" dedi. "Zaten çok fazla penaltı kullanmıyordum. Barselona'da bunlar genelde Lionel Messi ya da Ronaldinho içindi."

Xavi, bulunduğu yerin farkında olduğunu belirterek şöyle konuştu: "Panenka'nın tam da burada doğduğunu biliyorum. Panenka'nın o an böyle bir şeyi yapabilme cesareti inanılmazdı."

Pazar akşamı Sırbistan karşısında bir Hollanda oyuncusu penaltı kullanacak olursa, Xavi'nin izniyle Panenka deneyebilir. Teknik direktör gülerek, "Sorun değil. Tek bir şartla: gol olması şartıyla" dedi.