İklim krizi: Sonuçları yaşamak harekete geçmeyi sağlıyor mu?

Sıcak yaz ayları Avrupa'yı iklim değişikliğinin sonuçlarıyla yüz yüze getirdi. Küresel ısınma daha belirgin biçimde hissedilir hale geldikçe, sorunu görmezden gelmek de zorlaşıyor. Ancak insanlar iklim sorunuyla doğrudan karşılaştıklarında bu meseleyi gerçekten daha ciddi ele alacak mı? Tarlasında mahsulünün kuruduğunu gören bir çiftçi ya da aşırı yağışlar nedeniyle köyü sular altında kalan bir kişi için bu sorunun yanıtı önem taşıyor.

Nu.nl yazarı Jeroen, bu hafta otuz yıl önce iklim değişikliği üzerine yapılan parlamento araştırmasını ele aldı. O dönemki sonuç şimdiden netti: Bu büyük bir sorun haline gelebilir, mümkün olan en kısa sürede müdahale edin. Ancak harekete geçilmesi epey zaman aldı.

Araştırma komisyonunun başkanlığını yürüten dönemin GPV milletvekili Eimert van Middelkoop, 1990'lı yıllarda iklim değişikliğinin henüz soyut bir konu gibi göründüğünü söylüyor. Bilimsel modellerde sorun açıkça ortaya çıkıyordu, fakat etkileri belirgin biçimde hissedilmiyordu. Van Middelkoop'a göre iklim uzun süre bir bilim meselesi olarak kaldı.

İklim değişikliğine yönelik ilginin artması, hiç kuşkusuz etkilerinin daha net görülmesiyle bağlantılı. Fransa'nın eski AB iklim politikası sorumlusu Frans Timmermans'ın sağ kolu olarak Avrupa Birliği'nin iklim politikasına önemli katkı sağlayan Diederik Samsom da bu nedenle konunun daha öncelikli bir mesele olarak görüleceğini düşünüyor. Samsom geçen yıl De Volkskrant gazetesinde kaleme aldığı yazıda, iklim konusundaki aciliyetin bir sonraki dalgasının iklim değişikliğinin kendisi tarafından tetikleneceğini ifade etmişti.

Ekonomik etkiler ve toplumsal tepki

Bu değerlendirme mantıklı görünüyor. Özellikle ekonomik sonuçların hissedildiği alanlarda çözüm arayışları gündeme geliyor. Kuraklık nedeniyle su yoluyla tedarik edilemeyen şirketlerin alternatif arayışlara girmesi bekleniyor. Ancak bu durumda alternatifin de sürdürülebilir olup olmadığı ayrı bir soru olarak ortaya çıkıyor.

Peki ya vatandaşlar? İklim felaketlerini bizzat yaşayan kişiler üzerine epeyce araştırma yapıldı. Bilim insanları geçen yıl 68 ülkede yürüttükleri çalışmanın ardından, bu kişilerin iklim politikalarına daha olumlu yaklaştığına dair net bir sonuç elde edilemediğini belirtti. Avustralya'da 2014'te yapılan daha küçük ölçekli bir araştırma da benzer bir sonuca ulaşmıştı. 2021 tarihli üçüncü bir araştırma ise kasırgalar için küçük bir etki tespit etti; ancak orman yangınları ya da seller için böyle bir etki bulunamadı.

Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta var: İnsanların büyük çoğunluğu felaketler yaşanmadan da iklim değişikliğini bir sorun olarak görüyor ve hükümetlerin bu konuda adım atmasını istiyor. Ancak kamuoyu araştırmaları, iklim sorununun her zaman aynı aciliyette hissedilmediğini gösteriyor. 2021'deki Hollanda genel seçimlerinde iklim önemli bir konuydu; 2025'te ise seçmenler ağırlıklı olarak başka başlıklara yöneldi.

Sorumluluk ve küresel eşitsizlik

İklim değişikliğinin etkilerini hissetmek insanları harekete geçmeye yönlendirse bile başka bir sorun daha bulunuyor: İklim değişikliğinin en ağır etkileri, çoğu zaman soruna en az katkıda bulunan bölgelerde görülüyor.

Nepal'de bir buzulun çökmesi sonucu hayatını kaybedenler, ortalama bir Hollandalıdan on kat daha az CO2 salımına neden oluyordu. Nepal'de elektrik neredeyse tamamen yeşil enerjiden, yani hidroelektrikten sağlanıyor. Aynı hidroelektrik santralleri seller sırasında kısmen sürüklendiği için şimdi daha fazla fosil yakıt kullanılması gerekiyor.

İklim sorununu çözmek, hem geleceğe hem de sınırların ötesine uzanan bir bakış açısı gerektiriyor. Bu ise siyasetçilerin ya da genel olarak insanların pek de iyi olduğu bir alan değil. "Yönetmek öngörmektir" şeklindeki eski söz, bu yaklaşımın pratikte nasıl hayata geçirileceği sorusunu gündeme getiriyor. Bu sağlandığı takdirde iklim felaketlerini beklemek zorunda kalmayacağız.