İsrail ve Türkiye Suriye'de karşı karşıya

İsrail'in Suriye'nin kuzeybatısındaki Ebu Duhur hava üssüne saldırması, Türkiye ile gerilimi daha da artırdı. İki bölgesel güç, Suriye'de giderek daha açık bir şekilde karşı karşıya geliyor. Ancak uzmanlar, her iki tarafın da doğrudan bir askeri çatışmadan kaçınmak istediğini belirtiyor.

İsrail Savunma Bakanı İsrail Katz, bugün Türk Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ı ülkesini 'tehlikeli maceralara' sürüklemekle suçladı. Saldırı, bir Türk askeri heyetinin hava üssünü ziyaret etmesinin ardından Salı günü gerçekleşti. İsrail, Türk askerlerinin üsse konuşlandırılmasının güvenlik anlaşmalarını ihlal ettiğini öne sürdü. Başbani Binyamin Netanyahu, Şam'ın önceden uyarıldığını söyledi: 'Mesajımız çok açıktı: yapmayın. Sanırım mesajı tam olarak anlamadılar.' Suriye ve Türkiye ise bu iddiaları yalanladı.

Geçmişten bugüne ilişkiler

Bu sert çatışma, on yıllar önceki ilişkilerle tam bir tezat oluşturuyor. Türkiye, 1949'da İsrail'i tanıyan ilk Müslüman çoğunluklu ülke oldu. 1990'ların sonunda ve Erdoğan'ın başbakanlığının ilk yıllarında iki ülke, askeri alanda da dahil olmak üzere yakın işbirliği yapıyordu. 2010'da Mavi Marmara gemisinde dokuz Türk aktivistin İsrail askerleri tarafından öldürülmesi ilişkilerde kırılma noktası oldu. O tarihten bu yana ilişkiler sık sık gerginleşti. 2022'de normalleşme girişimi, Gazze savaşı nedeniyle sekteye uğradı. Erdoğan, İsrail'in en sert eleştirmenleri arasında yer alıyor ve İsrail'in aksine Hamas'ı bir direniş hareketi olarak görüyor.

Şimdi Suriye yeni bir çatışma alanı haline geldi. King's College London'dan uluslararası güvenlik uzmanı Rob Geist Pinfold, 'İsrail için Suriye bir tür vekalet savaşı alanı haline geldi' diyor. Pinfold'a göre İsrail, Erdoğan'ı 'neo-Osmanlıcılıkla' yani Osmanlı İmparatorluğu'nun eski topraklarında nüfuzunu artırmaya çalışmakla suçluyor.

Suriye'deki çıkar çatışması

Beşar Esad'ın devrilmesinden sonra Türkiye, Devlet Başkanı Ahmed eş-Şara'nın en önemli müttefiklerinden biri oldu. Ankara, Suriyeli askerlere eğitim veriyor ve ordunun yeniden yapılanmasına yardımcı oluyor. Türkiye için istikrarlı bir Suriye hayati önem taşıyor; ülke, Suriye ile 900 kilometrelik bir sınır paylaşıyor ve iç savaştan sonra milyonlarca mülteciye ev sahipliği yapıyor. Ankara ayrıca güney sınırında Kürt milislerin güç kazanmasını engellemek istiyor.

İsrail ise Türkiye'nin askeri varlığını şüpheyle karşılıyor ve kendi etkisini artırmaya çalışıyor. Esad'ın devrilmesinden bu yana İsrail, Suriye'deki askeri hedeflere yüzlerce saldırı düzenledi ve BM gözetimindeki bir tampon bölgeyi işgal etti. Türkiye'ye yönelik sert söylem, İsrail seçim kampanyasına da yansıdı. Netanyahu'nun Likud partisinin Tel Aviv'deki bir reklam panosunda Erdoğan, İranlı lider Mujtaba Hamaney ve Hizbullah lideri Naim Kasım ile birlikte gösteriliyor. 'Netanyahu'nun kaybetmesini istiyorlar. Kazanmalarına izin vermeyin' yazıyor.

Pinfold'a göre bu durum, güvensizliğin Netanyahu hükümetinin ötesine geçtiğini gösteriyor. Ankara ise Netanyahu'yu gerilimi kendi çıkarı için kullanmakla suçluyor. Türkiye, İsrail'in saldırılarını kınadı ve İsrail'i Suriye'yi istikrarsızlaştırmakla itham etti. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, Netanyahu'nun açıklamalarının 'uluslararası izolasyonunu ve siyasi korkularını' yansıttığını söyledi.

Söylem ne kadar sert olursa olsun, Pinfold'a göre İsrail ile NATO üyesi Türkiye arasında bir savaş beklenmiyor. 'Bu kimsenin çıkarına değil' diyor. Washington, iki ülke arasında askeri olayları önlemek için daha güçlü bir iletişim kanalı kurmaya çalışıyor. Bu, NATO için de önemli. Pinfold, önümüzdeki dönemde tehditkar söylemlerin ve karşılıklı suçlamaların sürebileceğini, ancak her iki ülkenin de Suriye'deki nüfuzunu genişletmesiyle hata payının daralacağını belirtiyor.