Kabine statiegeld için 2028'de daha fazla iade noktası kurmayı planlıyor

Hollanda kabinesi, statiegeld (depozito) uygulamasında yaşanan sorunları azaltmak için 1 Ocak 2028'den itibaren daha fazla iade noktası açılacağını duyurdu. Ayrıca tüketicilerin büyük poşetlerle ambalajlarını tek seferde bırakabileceği daha büyük makinelerin yerleştirilmesi öngörülüyor. Şu anda yeterli sayıda iade noktası bulunmuyor ve iade makinelerinin önünde sık sık uzun kuyruklar oluşuyor.

Kabine, bu önlemlerle ambalajların yüzde 90'ının toplanması hedefine ulaşmayı umuyor. Ancak bu hedefe şimdiye kadar ulaşılamadı.

Uzmanlar: Yeni önlemler tek başına yeterli değil

Davranış ve iklim psikoloğu Chantal van der Leest, daha fazla iade noktasının ambalaj iade etme eşiğini düşüreceğini söylüyor. "İnsanlar şu anda iade etmek çok fazla çaba gerektirdiği için sıklıkla hayal kırıklığı yaşıyor" diyen Van der Leest, tüketicinin işini kolaylaştırmanın iade sürecini hızlandıracağını belirtiyor. Van der Leest'e göre insanlar kutularından hızlıca kurtulmak ve hızlı bir ödül almak istiyor; daha fazla iade noktası bu eşiği düşürüyor.

Ambalaj toplamaktan sorumlu kuruluş Verpact, ek iade noktaları açmanın toplama hedefine ulaşmak için elzem olduğunu belirtiyor. Kuruluş, aynı zamanda bu yükümlülüğün küçük işletmeler için de uygulanabilir olmasını sağlamak istediklerini ifade ediyor.

Yeni düzenlemeyle marketlere statiegeld ambalajlarını alma zorunluluğu getirilecek. Böylece tüketiciler, dolu bir poşet kutuyu geri ödeme alamadan eve götürmek zorunda kalmayacak.

Fair Resource Foundation direktörü Rob Buurman, insanların şişelerini iade edemediklerinde sık sık sinirlendiğini söylüyor. "Makineler sık sık bozuk oluyor, bu yüzden insanlar ambalajlarını ancak daha sonra iade edebiliyor. Bize göre iade zorunluluğu ciddi bir iyileşme" diyor. Buurman'a göre marketler bu zorunlulukla daha fazla sorumluluk almaya teşvik edilecek ve iade makinelerinin bakımı da umulur ki daha iyi yapılacak.

Kabine ayrıca statiegeld zorunluluğunun meyve suyu ve süt ürünleri şişelerini de kapsamasını istiyor. Şu anda hangi ambalajlarda statiegeld olduğu bazen net değil. Tüm şişelere statiegeld uygulanmasıyla bu belirsizliğin ortadan kalkması hedefleniyor.

Verpact bu planı destekliyor. Kuruluşa göre tüm şişelere statiegeld uygulanması tüketiciler için daha fazla netlik ve üreticiler için adil bir rekabet ortamı sağlayacak; ihlallerin tespiti de kolaylaşacak.

Teknoloji geride kaldı

Çöp araştırmacısı ve "Zwerfinator" olarak bilinen Dirk Groot da süt ve meyve suyu şişelerine statiegeld uygulanmasını olumlu karşılıyor. Küçük kutular ve şişelerde statiegeld uygulamasının başlamasından bu yana bu ambalajların çöp içinde yaklaşık yüzde 80 oranında azaldığını belirtiyor. Groot, "Almanya'da kısa süre önce meyve suyu ve süt şişelerine statiegeld uygulanmaya başlandı ve orada bu ambalajların daha sık iade edildiğini görüyoruz. Orada mümkünse burada da başarılı olmalı" diyor.

Büyük şehirlerde çöp kutularının çevresi sık sık dağınık oluyor. Bunun bir nedeni, statiegeld ambalajı arayan kişilerin kutuları açması. Van der Leest, iade noktası sayısını artırmanın bu sorunu yeterince çözmeyeceği görüşünde. Psikoloğa göre finansal teşvik şu an çok küçük olduğu için hâlâ çok fazla statiegeld ambalajı çöpe gidiyor; ayrıca finansal ödül gelecekte olduğu için hızlı bir şekilde elde edilemiyor. "Küçük bir ambalajda sadece 15 sent statiegeld var. İnsanlar hızlı bir ödül arıyor. Şu anda bu miktar, ambalajı hemen çöpe atmaya kıyasla yeterli gelmiyor."

Groot da mevcut statiegeld miktarını düşük buluyor. "Küçük ambalajlardaki statiegeldi örneğin 25 sente çıkarabilirsiniz. Bu şekilde, miktarı iade etmek için hâlâ düşük bulan bir grubu da kazanırsınız" diyor.

Groot genel olarak kabine planlarını desteklemekle birlikte çözülmeyen bir soruna da işaret ediyor: "Şu anda teknoloji geride kaldığı için insanlar ambalajlarını iade etmeyi yeterince cazip bulmuyor. Bir fiş alıyorsunuz veya gişede nakit ödeme yapılıyor. Singapur'da kısa süre önce statiegeld uygulanmaya başlandı ve parayı banka kartınıza iade edebiliyorsunuz. Bu tür teknikler Hollanda'da da ciddi bir iyileşme sağlar."

Groot ayrıca şu anda çöp konteyneri büyüklüğünde makinelerle bir pilot çalışma yürütüldüğünü belirtiyor. "Bu makineler küçük dükkânlara daha kolay sığdırılabiliyor ve aynı anda ödeme de yapabiliyor. Bunun gibi teknolojik iyileştirmeler statiegeld düzenlemesini gerçekten başarılı kılabilir" diyor.