Kral Charles Karayipler turunda kölelik tartışmasıyla karşılaşacak

İngiltere Kralı Charles, bugün Bahamalar, Guyana, Antigua ve Barbuda'yı kapsayan resmi bir Karayip turuna başlıyor. Ziyaret, bölgede tarihsel köle ticareti için özür ve tazminat taleplerinin giderek daha güçlü dile getirildiği bir dönemde yapılıyor. Charles, Antigua ve Barbuda'da düzenlenecek İngiliz Milletler Topluluğu (Commonwealth) konferansına da katılacak.

Kral Charles, Birleşik Krallık'ın yanı sıra 14 ülkenin daha devlet başkanı ve 56 ülkeden oluşan İngiliz Milletler Topluluğu'nun sembolik lideri konumunda. Ancak bu rolün ne kadar süreceği tartışma konusu. Oğlu ve tahtın varisi Prens William ile eşi Prenses Kate'in birkaç yıl önceki Karayip gezisinde Jamaika'da protesto pankartlarıyla karşılanması, İngiltere'nin sömürge geçmişi ve monarşinin İngiliz Milletler Topluluğu içindeki rolüne dair soru işaretlerini artırmıştı.

O gezide çekilen ve çiftin tel örgülerin arkasından çocuklarla tokalaştığı fotoğraf dünya basınında geniş yer bulmuş, eleştirmenler bu kareyi sömürge dönemi ilişkilerinin hâlâ süren etkisinin simgesi olarak yorumlamıştı. Prens William, bu ziyaretin ardından babası Charles ve büyükannesi Kraliçe Elizabeth'in izinden giderek İngiliz Milletler Topluluğu'nun başına geçmeyi otomatik olarak kabul etmeyeceğini ima etmişti. Bu durumda Charles'ın bu görevi üstlenen son İngiliz hükümdarı olabileceği belirtiliyor.

Özür ve tazminat talepleri

Kral Charles, gezisine ilişkin risklerin ve tartışmaların farkında. Protestoları ve özür ile tazminat konusundaki tartışmaları hesaba katıyor. Bu konular kendisi için yeni değil. Charles'ın kral ve devlet başkanı olduğu Antigua ve Barbuda ile Bahamalar'da monarşinin kaldırılıp cumhuriyete geçilmesi de tartışılıyor.

Bahamalar Ulusal Tazminat Komitesi, krala "Eliniz boş gelmeyin" mesajıyla uyarıda bulundu. Karayip ülkesi Jamaika ise yakın zamanda Kral Charles'a ve danışma kuruluna bir dilekçe sunarak İngiliz köleliğinin hukukiliği ve İngiltere'nin tazminat ödemekle yükümlü olup olmadığı konusunda açıklama talep etti. Ülke, kölelik konusunda İngiltere'nin sorumluluğunu yargı yoluyla netleştirmeye çalışıyor.

Ancak bu gezide bu tür adımlar atılmayacak. Kral Charles, İngiltere'nin transatlantik köle ticaretindeki rolü için resmi özür dilenmemesi yönündeki İngiliz hükümetinin tavsiyesine uyacak. Bununla birlikte kölelik geçmişinden kaçınmayacak. 2022'de Galler Prensi olarak "tarihimizin en karanlık dönemi"nden söz etmiş ve "pek çok kişinin acısından duyduğu kişisel üzüntüyü" dile getirmişti. Ayrıca "bunun zamanı gelmiş bir konuşma olduğunu" kabul etmişti.

Hollanda'da Kral Willem-Alexander'ın Oranje-Nassau Hanedanı ile kölelik arasındaki bağlara ilişkin kapsamlı bir araştırma yaptırması İngiltere'de dikkatle izlenmişti. Kral bu ay, atalarının bu suçlara müdahale etmemiş olmasından dolayı özür dilemişti. 2023'te de Surinam'a Hollanda'nın kölelik geçmişi için özür dilemişti.

Birleşik Krallık bu konuda daha çekimser. İngiliz sömürge tarihi çok geniş: İngiliz İmparatorluğu zirvede dünya kara yüzeyinin yaklaşık dörtte birini ve dünya nüfusunun yaklaşık dörtte birini kapsıyordu. Karayipler, İngiliz transatlantik köle ticareti için kritik önemdeydi. 1624 ile 1807 arasında tahminen 2,3 milyon ila 3 milyon köleleştirilmiş Afrikalı, Karayipler'deki İngiliz sömürgelerine getirildi.

Ekonomik danışmanlık şirketi Brattle Group birkaç yıl önce tazminat ödemelerine bir fiyat etiketi koymaya çalıştı. Batılı ülkelerin transatlantik kölelikten kaynaklanan toplam zararı yaklaşık 100 trilyon dolar olarak hesaplandı. ABD'den sonra ikinci sırada yer alan Birleşik Krallık için bu rakam 18 trilyon dolar, yani ülkenin yıllık toplam GSYH'sinin yaklaşık yedi katı.

Kral Charles, bu tartışmalara rağmen İngiliz Milletler Topluluğu'nun önemini de vurguluyor. Ona göre bu yapı, iklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik ve gençler için daha iyi eğitim gibi günümüzün büyük sorunlarını birlikte ele alabilecek bir ülke grubu. Samoа'daki önceki zirvede kral şöyle demişti: "Hiçbirimiz geçmişi değiştiremeyiz. Ama ondan ders çıkarmak ve kalıcı eşitsizliği gidermenin yollarını bulmak için canla başla çalışabiliriz."