Öğrenim borcuna zam: 'Şanssız kuşak' haksızlık hissediyor

Hollanda'da öğrenim borçlarına uygulanan faiz oranlarının artması, özellikle 2015 ile 2023 arasında üniversiteye başlayan kuşağı olumsuz etkiliyor. Bu dönemde eğitim gören öğrenciler temel burs (basisbeurs) alamadı ve öğrenimlerini kredi çekerek finanse etmek zorunda kaldı. Ödedikleri faiz, borç aldıkları döneme göre farklılık gösteriyor.

2015'ten önce kredi çeken öğrenciler, 2015 sonrasında borçlananlara kıyasla daha yüksek faiz ödüyor. Ancak 2015 sonrası grup temel burstan yararlanamadığı için borcu daha yüksek. Her iki gruptaki faiz oranları da mevcut hükümetin koalisyon anlaşmasında vaat edilen yüzde 2,5'in üzerinde. Peki faiz neden yine de artırılıyor?

Faiz oranları nasıl belirleniyor?

ING Research ekonomisti Marcel Klok'a göre faiz oranları dünyadaki gelişmelere bağlı olarak belirleniyor. Son dönemde enflasyonun yükselmesiyle merkez bankaları faizleri artırdı. Bu artışlar tüketicilere de yansıtılıyor. Öğrenim kredilerinde genellikle diğer kredilere göre daha düşük faiz uygulanıyor; çünkü bu oranlar hükümet tarafından doğrudan devlet tahvili faizlerine dayandırılıyor.

Devlet tahvili faizi yükseldiğinde öğrenim borcu faizi de artıyor. Öğrenim borcu faizi yasal olarak Hollanda devlet tahvillerinin faizine bağlı. Klok, "Bu nedenle sermaye piyasası faizindeki bir artış, öğrencilerin ve eski öğrencilerin ödediği faize otomatik olarak yansıyor" diyor. Ona göre yıllık faiz belirlemesi esasen kanundaki bir formülün teknik uygulaması; yeni bir politika tercihinin sonucu değil.

Kâğıt üzerinde açıklanabilir ve adil biçimde hesaplanmış görünen faiz artışı, pratikte pek de öyle hissedilmiyor. Söz konusu "şanssız kuşak" (pechgeneratie) temel burstan yararlanamadı ve daha fazla borçlanmak zorunda kaldığı için haksızlığa uğradığını düşünüyor.

Hogeschool Utrecht'te Borç ve Tahsilat kürsüsü öğretim üyesi Nadja Jungmann'a göre bu kuşağın haksızlık duygusu, öğrenim borcundaki en önemli sorunlardan biri. "Temel bursu kaçırdıkları için yeterince tanınmıyorlar" diyor. Jungmann, "Bu kuşak iki arada bir derede kaldı. Temel bursun eksikliği maddi olarak acıtabilir, ama aynı zamanda psikolojik bir boyutu var. Bu grup, kendinden önceki ve sonraki kuşağın daha az borçlandığını bildiği için zihinsel baskı yaşıyor" diye ekliyor.

Konut piyasası ve borç geri ödemesi

Birçok genç, öğrenim borcu yüzünden ev almakta zorlanacağından endişeli. Klok'a göre durum bu kadar kesin olmasa da öğrenim borcu ipotek alımında rol oynuyor. "Bir taraftan borçlandığınızda, genellikle diğer taraftan daha az borç alabilirsiniz. Ev alma şansı çoğu zaman teklif ettiğiniz tutara bağlı. Daha yüksek ipotek alırsanız, konut piyasasında harcayacak daha fazla paranız olur. Bu anlamda öğrenim borcu rol oynuyor" diyor.

Jungmann da öğrenim borcunun bu grubun konut piyasasındaki konumunu etkilediğini belirtiyor. "Bu grup, kendinden önceki ve sonraki kuşaklardan daha büyük bir öğrenim borcu taşıdığını bildiği için maddi baskıyı üzerinde taşıyor." Ancak Jungmann bir nüans da ekliyor: "Konut piyasasındaki fiyatlar ve darlık şu anda o kadar yüksek ki öğrenim borcu ev alımında her zaman belirleyici faktör olmuyor. Ama kesinlikle olumlu bir etkisi de yok."

Biriken öğrenim borcunun, kredi alınan sisteme bağlı olarak 15 veya 35 yıl içinde geri ödenmesi gerekiyor. DUO, eski öğrencinin ödeme gücünü dikkate alıyor. Daha düşük geliriniz varsa daha az aylık ödeme talep edebiliyorsunuz.

Jungmann, öğrenim borcuyla ne yapılacağına dair genel bir tavsiye vermenin zor olduğunu söylüyor. "Her bireyin mali durumu farklı. Ama şunu söyleyebilirim: parayı karşılayabiliyorsanız mümkün olduğunca çok geri ödeyin." Jungmann ayrıca bundan siyasi bir ders çıkarılması gerektiğini vurguluyor. "Bazen çok kolay düşünülüyor: şu kadar tutarı telafi ederiz ve konuyu kapatırız. Ama bu her şeyi çözmüyor. Bu kuşak eski öğrenciler, kaçırdıkları şey için de tanınma bekliyor. Özellikle kredi sistemi sonradan geri alındığı için."

Jungmann bunun bir siyasi karar olduğunu hatırlatıyor. "Buna karşı olabilirsiniz ya da olmayabilirsiniz. Ama önemli olan, temel bursu kaçıran kuşağa bunun iyi açıklanması. Bu açıklama yapılmadı ve haksızlık duygusunu artırdı."