Ombudsman: Belirsiz hükümet politikası çiftçilerde strese yol açıyor

Ulusal Ombudsman Reinier van Zutphen, hükümetin çiftçilere yönelik tutarsız politikalarının uykusuzluk, stres ve devlete karşı güvensizliğe yol açtığını belirtti. Van Zutphen'in çarşamba sabahı açıkladığı sonuçlara göre, azot, gübre, su kalitesi ve hayvan refahı gibi konulardaki kurallar çiftçiler için sık sık değişiyor.

Ombudsmana göre farklı hükümet kurumlarının kuralları her zaman birbiriyle uyumlu olmuyor, hatta bazen çelişebiliyor. "Bedelini çiftçiler ödedi" diyen Van Zutphen, bazı çiftçilerin hazırladıkları yatırımların bir anda gerçekleşmediğini, bazılarının ise değişen kurallar nedeniyle planladıkları işletme devralma girişimlerinin iptal edildiğini aktardı.

Belirsizlik aile yaşamını da etkiliyor

Yaşanan büyük belirsizlik, birçok çiftçide uykusuz gecelere, strese, çaresizlik hissine ve hükümete karşı güvensizliğe neden oluyor. Bu durum bazı çiftçilerin aile yaşamını doğrudan etkiliyor. Çiftçilerde işletme ve aile genellikle iç içe olduğu için çocuklar evde birçok şeyi duyup görüyor. Hükümet politikaları, maddi kaygılar ve belirsizlik eşler ya da işletmeyi devralacak çocukla ebeveynler arasında gerginliğe yol açabiliyor; iş ile özel yaşam arasındaki çizgiyi çizmek zorlaşıyor.

Hollanda yedi yıldır süren azot krizini şimdiye kadar hiçbir hükümet çözemedi. "Çiftçiler, hükümetin kararları ertelediğini ya da sürüncemede bıraktığını ve yerine getiremeyeceği vaatlerde bulunduğunu görüyor" diyen Van Zutphen, bunun hükümet politikasını çiftçiler açısından "öngörülemez" kıldığını ekledi.

Bu nedenle çiftçiler uzun vadeli kararlar almakta ve yatırımlarını buna göre planlamakta zorlanıyor. Ombudsmana göre bir ahırın yalnızca birkaç yıl içermediği düşünüldüğünde, işletmelerini iyi yönetebilmeleri için tam da bu netliğe ihtiyaçları var.

Van Zutphen, karmaşık politikalara örnek olarak Ulusal Kırsal Alan Programı'nı (NPLG) gösterdi. Tarım sisteminin elden geçirilmesi amacıyla Haziran 2022'de dönemin kabinesi tarafından sunulan NPLG, eyaletler, daha düşük yönetim birimleri ve doğa ile çiftçi örgütleri tarafından şekillendirildi.

2023 sonbaharında planları finanse edecek paranın olmadığı ortaya çıktı. Sonunda kabine planları 24 milyar euroluk bir azot fonundan karşılamaya karar verdi. Ancak eyaletler uygulamada epey yol almışken kabine düştü. Schoof kabinesi NPLG'yi ve bağlı milyarları durdurdu; hedefler ise korundu ve eyaletler bu hedefleri parasız gerçekleştirmek zorunda kaldı.

PAS örneği ve çözüm beklentisi

Azot Yaklaşım Programı (PAS) bir başka örnek. 2015'te yürürlüğe giren bu politika kapsamında çiftçiler, örneğin ahırlarını genişletirken azot salınımının artmayacağını kanıtlamak zorundaydı. Salınım belirli bir değerin altında kalırsa PAS bildirimi yeterli oluyor ve izin gerekmiyordu. Ancak Danıştay 2019'da PAS'ı iptal etti. O tarihten bu yana PAS bildiriminde bulunan çiftçiler fiilen yasadışı durumda. Kabine, PAS bildiriminde bulunanlara izin sağlamak istediğini sık sık söyledi, ancak şimdiye kadar bu neredeyse hiç başarılamadı. Söz konusu çiftçiler hâlâ ne durumda olduklarını bilmiyor.

Ombudsmana göre Tarım Bakanı Jaimi van Essen'in yeni azot planlarının sorunları çözeceğini düşünmek "cezbedici" olabilir, ancak "iş o kadar basit değil". "Yeni bir yön belirleyen, sıfırdan başlamıyor. Geçmiş yıllar yok sayılamaz" diyen Van Zutphen, çiftçilerle sadece çiftçi örgütleri aracılığıyla konuşmanın yeterli olmadığını, işletme işletme neler yaşandığına, hangi imkânların bulunduğuna ve kişinin devam edebilmek için neye ihtiyaç duyduğuna bakılması gerektiğini vurguladı.

Van Zutphen, bunun tarım sektöründe hiçbir değişiklik gerekmeyeceği anlamına gelmediğini de belirtti. Avrupa kuralları ve mahkeme kararları nedeniyle "zor seçimlerin kaçınılmaz" olduğunu söyleyen ombudsman, "Ancak çiftçiler hükümetin bu seçimler konusunda dürüst olmasını, yerine getiremeyeceği vaatlerde bulunmamasını ve politikaların açık ve uygulanabilir olmasını bekleyebilir" diye konuştu.