Ombudsman: çiftçi aileleri on yıldır belirsizlik yaşıyor

Ulusal Ombudsman Reinier van Zutphen, çiftçi ailelerinin on yıldır güvenilmez hükümet politikaları nedeniyle ciddi sıkıntılar yaşadığını belirtti. Van Zutphen'in çarşamba sabahı açıkladığı sonuçlara göre, azot, gübre, su kalitesi ve hayvan refahı gibi konulardaki kurallar sık sık değişiyor ve farklı hükümet kurumlarının kuralları birbiriyle çelişebiliyor.

Ombudsman, "Çiftçiler bunun bedelini ödedi" dedi. Bazı çiftçilerin hazırladığı yatırımlar aniden iptal oldu veya değişen kurallar nedeniyle planlanan işletme devralmaları gerçekleşemedi. Bu belirsizlik ortamı birçok çiftçide uykusuzluğa, strese, çaresizlik duygusuna ve hükümete karşı güvensizliğe yol açıyor. Bazı durumlarda bu durum aile yaşamını da doğrudan etkiliyor.

Çiftçilerde işletme ve aile iç içe geçtiği için çocuklar birçok şeyi duyup görüyor. Hükümet politikaları, maddi kaygılar ve belirsizlik, eşler arasında veya işletmeyi devralacak çocuklarla ebeveynler arasında gerginliğe neden olabiliyor. İş ve özel hayat arasındaki sınırı çizmek zorlaşıyor.

Azot krizi ve politika değişiklikleri

Hollanda'nın yedi yıldır içinde bulunduğu azot krizini şimdiye kadar hiçbir kabine çözemedi. Van Zutphen, "Çiftçiler hükümetin kararları ertelediğini veya devrettiğini ve yerine getirilemeyecek vaatlerde bulunduğunu görüyor" diyor. Bu durum hükümet politikalarını çiftçiler için "öngörülemez" kılıyor. Bu nedenle çiftçiler uzun vadeli kararlar almakta ve yatırımlarını buna göre planlamakta zorlanıyor. Oysa işletmelerini iyi yönetebilmek için tam da bu netliğe ihtiyaçları var; çünkü bir ahır sadece birkaç yıl için kurulmuyor.

Ombudsman, karmaşık politikalara örnek olarak Ulusal Kırsal Alan Programı'nı (NPLG) gösteriyor. Haziran 2022'de dönemin kabinesi tarafından sunulan program, tarım sisteminin yeniden düzenlenmesini amaçlıyordu. Program daha sonra iller, yerel yönetimler, doğa ve çiftçi örgütleri tarafından şekillendirildi. 2023 sonbaharında planları finanse edecek para olmadığı ortaya çıktı. Sonunda kabine planları 24 milyar euroluk bir azot fonundan ödemeye karar verdi. Ancak iller uygulamada belirli bir aşamaya gelmişken kabine düştü. Schoof kabinesi NPLG'yi ve ilgili milyarları durdurdu; ancak hedefler yürürlükte kaldı ve iller bu hedefleri parasız gerçekleştirmek zorunda kaldı.

Bir diğer örnek ise Azot Yaklaşım Programı (PAS). 2015'te uygulamaya giren bu politika kapsamında çiftçiler, örneğin ahırlarını genişletirken azot salınımının artmayacağını kanıtlamak zorundaydı. Salınım belirli bir değerin altında kalırsa PAS bildirimi yeterli oluyor ve izin gerekmiyordu. Ancak Danıştay 2019'da PAS'ı iptal etti. O tarihten itibaren PAS bildiriminde bulunan çiftçiler fiilen yasadışı duruma düştü. Kabine PAS bildirimcilerine izin verme sözü vermesine rağmen bu şimdiye kadar neredeyse hiç gerçekleşmedi. Bu çiftçiler hâlâ durumlarının ne olacağını bilmiyor.

Ombudsman, Tarım Bakanı Jaimi van Essen'in yeni azot planlarının sorunları çözeceğini düşünmenin "cazip" olduğunu ancak "işin o kadar basit olmadığını" söylüyor. "Yeni bir yön belirleyen kişi sıfırdan başlamıyor. Geçmiş yıllar yok sayılamaz." Van Zutphen'e göre çiftçiler ve aileleri geçen yıllarda "acı çekti". Sadece çiftçi örgütleriyle konuşmak yeterli değil; "işletme işletme durumu, olanakları ve birinin devam edebilmek için neye ihtiyacı olduğunu incelemek" gerekiyor.

Ancak ombudsmana göre bu, tarım sektöründe hiçbir şeyin değişmesi gerekmediği anlamına gelmiyor. Avrupa kuralları ve mahkeme kararları "zor seçimleri kaçınılmaz" kılıyor. Van Zutphen, "Ancak çiftçiler hükümetin bu seçimler konusunda dürüst olmasını bekleyebilir. Yerine getiremeyeceği vaatlerde bulunmamasını. Politikaların açık ve uygulanabilir olmasını" diyor.