Oranje Hanedanı'nın sömürgecilik desteği araştırıldı

Hollanda Kraliyet Ailesi Oranje-Nassau Hanedanı'nın sömürgecilik tarihindeki rolüne ilişkin kapsamlı bir araştırma tamamlandı. Kral Willem-Alexander'ın talebiyle yürütülen ve beş kitaptan oluşan çalışma, hanedanın yüzyıllar boyunca sömürgeciliği açıkça desteklediğini ve bundan önemli ölçüde kazanç sağladığını gösteriyor. Ancak araştırmaya göre Oranje Hanedanı'nın Hollanda'nın sömürge politikası üzerindeki etkisi görece sınırlı kaldı.

Araştırmanın başkanı Gert Oostindie, bulguların sunumunda yaptığı açıklamada, "Yüzyıllar boyunca sömürgeciliğe aktif ve vicdansız bir destek verildi, kölelik var olduğu sürece buna da dahil" dedi. Oostindie, "Bütün Oranje'ler sömürge savaşlarını ve ayaklanmaların şiddetle bastırılmasını kaçınılmaz ve meşru gördü" ifadelerini kullandı.

Araştırmaya göre 1948'de Kraliçe Juliana'nın tahta çıkışına kadar Oranje saraylarından sömürgeciliğe yönelik hiçbir eleştiri gelmedi ve alternatif bir politika da savunulmadı. Willem-Alexander hem araştırmayı finanse etti hem de araştırmacılara kraliyet arşivlerine erişim sağladı. Çalışmanın sonuçları bugün Leiden'deki Academiegebouw'da düzenlenen törenle teslim edildi.

Ekonomik kazanç ve siyasi etki

Oostindie, 2000 sayfayı aşan araştırmayı özetlerken "Bütün stadhoder'ler, kral ve kraliçeler, en azından Wilhelmina'ya kadar, sömürgeciliğin meşruluğuna ve Hollanda için önemine inanıyordu" dedi. "Oranje-Nassau Hanedanı, sömürgeciliğe inançla ve esaslı bir çekince olmaksızın dahil oldu."

Ancak araştırma, hanedanın sömürge politikasını belirlemede yalnızca istisnai durumlarda etkili olduğunu ortaya koyuyor. 1813-1840 arasında hüküm süren Kral I. Willem, sömürge politikasını neredeyse tek başına belirleyen tek hükümdardı. Onun öncesindeki stadhoder'ler bu yetkiyi Genel Meclis'e ve güçlü VOC'ye (Hollanda Doğu Hindistan Şirketi) bırakmak zorundaydı. Sonraki anayasal hükümdarlar ise parlamentonun artan etkisiyle güçlerini yitirdi.

Oostindie, "Oranje'ler olmasaydı Hollanda yine de bir sömürge gücü olurdu, bunun için stadhoder veya hükümdar gerekmiyordu" değerlendirmesinde bulundu. Yine de Oostindie'ye göre hanedan, sömürgeciliğin "sömürgelerde ve ülke içinde sembolik meşrulaştırılmasında" önemli rol oynadı ve sömürge çıkarları Hollanda'nın en etkili ailesinin prestijini artırdı.

Kölelik ve kraliyet özrü

Oranje'lerin sömürgecilikten elde ettiği mali kazançta özellikle VOC ve daha sonra Hollanda Doğu Hint Adaları belirleyici oldu. Araştırmaya göre hanedan 19. yüzyılda buradan yaklaşık yarım milyar euro kazandı. Trans-Atlantik köle ticaretinden ve Karayip köleliğinden ise neredeyse hiç kazanç sağlanamadı. Araştırmacılara göre bunun nedeni isteksizlik değil, başarısızlıktı.

Buna karşın Oostindie, Kral Willem-Alexander'ın 1 Temmuz 2023'te atalarının Atlantik köleliğine müdahale etmemesi nedeniyle yaptığı özrün yerinde olduğunu belirtti. Oostindie, "Kral, atalarının bu köleliğe karşı çıkmayı ihmal ettiğini açıkladı. Bu güçlü ve doğru bir açıklamaydı" dedi.

Araştırmacılar 1600'den bugüne uzanan sömürge tarihini incelediğinde, geçmişin "pembe bir ulusal öz imajla" örtüşmediği sonucuna vardı. Oostindie'ye göre sömürgeciliğin "çıkar, şiddet, ırkçılık ve zararı" ülke tarihinden ayrı düşünülemez.

Kral Willem-Alexander, Aralık 2022'de Oostindie'den kendi ailesinin sömürge tarihindeki rolüne ilişkin bağımsız bir araştırma yapmasını istemişti. Oostindie'nin yanı sıra tarihçi Esther Captain, eski siyasetçi Kathleen Ferrier ve profesör Henk te Velde komisyonda yer aldı. 16. yüzyıl sonundan sömürge sonrası döneme uzanan araştırmada altmıştan fazla araştırmacı görev aldı. Kölelik karşısında hareketsizlik nedeniyle özür dileyen ve bağışlanma isteyen Willem-Alexander, geçmişe bu ifadelerle değinen ilk anayasal hükümdar oldu. Araştırmacılar bu adımın ilerici olduğunu ve Avrupa'da başka bir ülkede benzerinin bulunmadığını belirtti.