Parlamento komisyonu: salgın dersleri alınmadan yeni kriz kapıda

Hollanda'da koronavirüs salgını döneminde alınan önlemlere ilişkin parlamento soruşturması sona erdi. Soruşturma komisyonu, salgın sırasında uygulanan politikaların uzun vadeli sonuçlarına dikkat çekerken, yeni bir salgına karşı hazırlıkların yeterli olmadığı uyarısında bulundu.

Son haftalarda yapılan oturumlarda kutuplaşma, kaygı ve depresyon, çocuklarda öğrenme kaybı gibi sorunlar yeniden gündeme geldi. Belediye başkanları, Çocuk Ombudsmanı ve eleştirmenler, alınan kararların etkilerinin hâlâ hissedildiğini ifade etti. Özellikle gençlerin ruh sağlığındaki bozulma ve salgın politikalarına eleştirel yaklaşan kişilerin komplo teorisyenleriyle aynı kefeye konulduğu hissi öne çıktı. Bu kişilerin devlete duyduğu güvensizliğin sürdüğü belirtildi.

Parlamento soruşturmasının temel sorusu da buradan doğdu: Bu süreçten hangi dersler çıkarılmalı ve bir sonraki krizde işler nasıl daha iyi yönetilebilir?

Uzman: yeni bir salgın kaçınılmaz

Enfeksiyon hastalıkları uzmanı Anja Schreijer, perşembe günü komisyon tarafından en son dinlenen isim oldu. İklim değişikliği, savaşlar ve artan seyahat hareketliliğine işaret eden Schreijer, "Bir sonraki salgının geleceği bir gerçek. Sadece ne zaman olacağını bilmiyoruz" dedi.

Ancak bir sonraki salgında, nasıl bir seyir izlerse izlesin, çok farklı kararlar alınması olası görünmüyor. Eski başbakan Mark Rutte, eski sağlık bakanı Hugo de Jonge ve eski adalet bakanı Ferd Grapperhaus, sokağa çıkma yasağı ve okulların kapatılması gibi çok eleştirilen önlemleri uygulamaktan başka çareleri olmadığını hissettiklerini vurguladı. Virüsün ülkeye çok şiddetli ve dalgalar halinde yayıldığını belirttiler.

Hükümet, sağlık sisteminin aşırı yüklenmesini ve hastanelerde herkese yer bulunamamasını ne pahasına olursa olsun önlemek istiyordu. Rutte, bu ana çizgi benimsendiğinde neredeyse herkesin eleştirdiği önlemlerin "kaçınılmaz" hale geldiğini söyledi. Ona göre alternatif, daha fazla insanın ölmesine izin vermek ya da yalnızca risk gruplarını izole etmekti. Eski başbakan, bunun arkasında durmadığını ve hâlâ da durmadığını ifade etti.

Yine de Rutte, komisyona bir sonraki salgına giden süreçte bu konunun tartışılması gerektiğini söyledi. Bu yapılmazsa, tartışmalı önlemlerin yeniden uygulanacağını belirtti.

Özeleştiri ve eksik kalan sorular

Komisyonun dinlediği isimler, bazı konularda özeleştiri yaptı. Kararların nasıl alındığını daha iyi açıklamaları, İkinci Meclis'e tartışmalara hazırlanmak için daha fazla zaman tanımaları ve eleştirmenlerin kendilerini dinlenmiş hissetmesini sağlamaları gerektiğini kabul ettiler.

Grapperhaus ve VVD'li Klaas Dijkhoff, salgın döneminde önlemlere katılmayan ya da virüsün varlığına inanmayan kişiler için "wappie" ifadesinin kullanılmasını geriye dönük olarak doğru bulmadı. Grapperhaus'un kabine arkadaşlarına gönderdiği ve aralarında "soepjurkje" (çul çuval) ifadesinin de bulunduğu mesajlar da akıllarda kaldı. Komisyon, bu mesajların karar alma sürecine etkisini henüz rapor haline getirmedi.

Oldukça tartışılan mesajlar bir yana, korona oturumlarında çok fazla yeni bilgi ortaya çıkmadı. Derinlemesine gerçek araştırması ya da siyasi hesaplaşma bekleyenler için tatmin edici bir sonuç çıkmadı.

Zaten korona komisyonunun görevi de bu değil. İkinci Meclis'in verdiği görev, derinlemesine gerçek araştırmasından çok izlenen politikanın biçimine odaklanıyordu.

Komisyon, bu biçime ilişkin hangi derslerin çıkarılabileceğine dair iyi bir tablo elde ettiğini belirtiyor. Ancak önemli bir soru yanıtsız kalıyor gibi görünüyor: Catshuis ve Torentjes olarak bilinen kapalı kapılar ardındaki görüşmelerde tam olarak ne yaşandı?

Bu görüşmelerin baş aktörleri, bunların "yalnızca" gayri resmi toplantılar olduğunu savunmaya devam etti ve bu tür görüşmelerin yoğun, stresli kriz dönemlerinde hayati önem taşıdığını vurguladı.

Komisyon, 51 oturum, 87 kapalı ön görüşme ve bir milyondan fazla belgeden çıkan gözlemleri bir rapora dönüştürecek. Bu rapordan Meclis'in talep ettiği tavsiyeler çıkacak ve hükümetin bunların büyük bölümünü uygulaması bekleniyor.

Ancak bu alandaki siyasi hafızanın kısa olduğu görüldü. Salgının ardından daha iyi bir kriz yapısı kurulması için 300 milyon euro ayrılmıştı, ancak Schoof kabinesi bu bütçeyi kesti. Kesinti daha sonra kısmen geri alınarak 177 milyon euroya çekildi, ancak uzmanlara göre gereken miktar hâlâ ayrılmadı.

Schreijer, "Yarım yükseklikte bir set inşa ediyoruz" diyerek tam bir set inşa edilmesi gerektiğini söyledi. Ona göre ancak bu şekilde yeni bir salgına gerçekten iyi hazırlanmak mümkün.