Pro, kürtajın Ceza Kanunu'ndan çıkarılmasını istiyor

Hollanda'da muhalefet partisi Progressief Nederland (Pro), kürtajın Ceza Kanunu'ndan çıkarılması için harekete geçti. Partinin milletvekili Lisa Vliegenthart, konuya ilişkin yasa teklifini bugün Meclis'e sundu. Teklifi bu sabah, aynı amaçla Meclis önünde eylem yapan Dolle Mina'lara teslim etti.

Vliegenthart yaptığı açıklamada, "Bu son derece önemli çünkü kürtaj bir sağlık hizmetidir ve sağlık hizmetinin Ceza Kanunu'nda yeri olmamalı. Bu nedenle kürtajı Ceza Kanunu'ndan çıkarıp sağlık yasalarına dahil etmek istiyoruz" dedi.

Mevcut yasada kürtaj istisnai olarak serbest

Yürürlükteki yasaya göre kürtaj, bir dizi istisna dışında suç sayılıyor. Buna göre gebelik 24 haftadan ileri olamıyor ve kadının zor durumda olduğunu ortaya koyması gerekiyor. Kürtaj yalnızca bu iş için izinli bir klinikte veya hastanede yapılabiliyor.

Pro'ya göre kürtaj kararı öncelikle kadına ait olmalı; ceza mahkemesine veya doktorlara değil. Vliegenthart, "Elbette kürtaj titizlikle uygulanmalı ve bunun için mevcut tüm özen şartlarının korunmasını istiyoruz. Ancak bunun için Ceza Kanunu'na gerek yok. Kürtajı oradan çıkararak kadınların sahip olması gereken seçme özgürlüğü ile ceninin korunmaya değerliği arasında iyi bir denge kurulabilir" diye konuştu.

Pro, sıradaki adım olarak Anayasa'yı hedefliyor

Pro, kürtajı ceza yasasından çıkarmayı başarırsa bir sonraki adımda kürtaj hakkını Anayasa'ya yazdırmayı deneyecek. Vliegenthart bu konuda ABD'yi örnek gösterdi: "ABD'ye bakın. Orada kürtaj hakkının kısıtlandığını görüyoruz. Bu baskı Avrupa'da ve Hollanda'da da var. Bu nedenle Anayasa'da güvence altına almak önemli bir sonraki adım."

Hollanda'daki mevcut kürtaj mevzuatı, geçen yüzyılın 70'li ve 80'li yıllarında zorlu mücadeleler sonucu ortaya çıkan bir uzlaşma. Kürtajın serbestleştirilmesini isteyen PvdA ile kadın hareketi ile kürtajı olabildiğince sınırlamak isteyen CDA arasında siyasi mücadele sık sık sertleşti. Özellikle Den Uyl kabinesi döneminde, CDA'lı Adalet Bakanı Van Agt'ın Heemstede'deki Bloemenhove Kliniği'ni kapatmak istemesi gerilimi artırdı. Bakanlar Kurulu saatler süren tartışmalar yaparken, PvdA'lı Bakan Vorrink kadın hareketinin önde gelen isimlerinden birini arayarak bakan arkadaşının planını bildirdi. Polis kliniğe geldiğinde onlarca kadın binanın önünde bekliyordu. Van Agt bunun üzerine kapatmadan geçici olarak vazgeçti.

Kürtaj, 1980'de Van Agt kabinesi (CDA/VVD) döneminde belirli koşullarla yasallaştırıldı. O yıl kabul edilen Gebeliğin Sonlandırılması Yasası, Meclis'te 76'ya karşı 74 oyla, Senato'da ise 38'e karşı 37 oyla geçti. Yasa lehinde VVD ve CDA'nın çoğu milletvekili oy verirken, karşı oylar hem muhafazakâr Hristiyan partilerden hem de sol muhalefetten geldi. PvdA ve küçük sol partiler, kürtajın suç olmaya devam etmesi nedeniyle düzenlemeyi yeterince ileri bulmuyordu. Küçük Hristiyan partiler ise kürtajın tümüyle yasak kalmasını istiyordu.

Tüm bu geçmişe rağmen Vliegenthart, kadın hareketinin uzun süredir istediği gibi kürtajın Ceza Kanunu'ndan çıkarılması için Meclis'te çoğunluk bulunabileceğini düşünüyor. Bu konuda en önemli etken, VVD'nin 2025 seçim programına "yasal kürtajı Ceza Kanunu'ndan çıkarmak için aktif çaba gösterme" sözünü koymuş olması. Parti daha önce bu noktaya gelmemişti. D66 ve daha küçük muhalefet partileri de teklife destek veriyor. Bu durumda az bir çoğunluk oluşabilir.

VVD, Pro'nun teklifine olası desteği konusunda şimdiden bir açıklama yapmıyor. Parti, koalisyon anlaşmasında "tıbbi etik konuların titizlikle ele alınacağı ve bu konuda saygılı bir tartışma yürütüleceği"nin kararlaştırıldığına dikkat çekiyor. Koalisyonda CDA kürtaj yasasının yumuşatılmasına karşı. VVD, "Pro'nun teklifi şimdi Danıştay'a gidiyor, teklifi okuyup Danıştay'ın yanıtını bekleyeceğiz" açıklamasını yaptı. Yani teklif için şimdilik çoğunluk olup olmadığı belirsiz.

Pro milletvekili Vliegenthart ise "VVD'nin kadınların haklarını, seçme özgürlüğünü ve güvenli sağlık hizmetine erişimi siyasi kararların önüne koymasını gerçekten umuyorum" dedi.

Öte yandan kürtaj mevzuatı son yıllarda yumuşatıldı. Kadınların beş günlük düşünme süresini zorunlu kılan şart, birkaç yıl önce Pro, D66 ve VVD'nin girişimiyle kaldırıldı. Ayrıca aile hekimleri birkaç yıldır kürtaj hapını reçete edebiliyor; bu daha önce mümkün değildi.