Rotterdam'da karmaşık psikiyatri hastaları için ortak yaşam projesi

Rotterdam yakınlarındaki Poortugaal'de, ağır psikiyatrik sorunları ve madde bağımlılığı olan, çoğu zaman hafif düzeyde zihinsel yetersizliği de bulunan kişiler için yeni bir barınma modeli denenecek. Sokakta sık sık kafa karışıklığı ya da çevreye rahatsızlık veren davranışlar sergileyen 40 evsiz, tek bir binada bir araya getirilecek. Gözetim ve rehberlik altında birlikte yaşayacaklar; bu sürenin görece uzun olması hedefleniyor. Binanın giriş kapısı kilitli olacak, ancak odaların kapıları kilitlenmeyecek.

Girişimin sahibi ruh sağlığı kuruluşu Antes'e göre, bu tür kişiler için ülke genelinde büyük bir konut açığı var. Yetkililer, başka şehirlerin de projeye ilgi göstermesini bekliyor.

Binanın sakinleri yüksek güvenlik riski taşıyor: kendileri ve başkaları için tehlike oluşturuyorlar. Geçmişte düzenli olarak evsiz kalmış, cezaevlerinde ya da psikiyatri kliniklerinde bulunmuş kişiler bunlar.

Antes'ten Laura van Goor, Hollanda'da bu kişilerin uzun süreli ve iyi güvenlikli biçimde yaşayabileceği neredeyse hiç yer bulunmadığını söylüyor. Van Goor, bu barınma yerini hayata geçirmek için yıllarca çalıştığını belirtiyor.

Proje, Rotterdam'ın hemen yanı başındaki Poortugaal köyünde, Antes'in arazisinde kurulacak. Sakinler burada yaklaşık sekiz yıl kalabilecek. Van Goor, "Bu kişiler şu anda iki arada bir derede kalıyor ve yıllarca yoğun desteğe ihtiyaç duyuyor. Hollanda'da böyle bir imkân yok" diyor.

"1500 kişi sokakta ya da uygun olmayan yerlerde"

Ülke genelinde yüksek güvenlik riski taşıyan tahminen 1500 karmaşık durumdaki kişi bulunuyor. Bunların yaklaşık üçte biri sokakta yaşıyor ve saldırgan davranışlar gibi nedenlerle çevreye rahatsızlık veriyor.

Uzman Elsa Doze, bu sorunun daha fazla özel konut yapılmasıyla çözülebileceğini söylüyor. Özellikle "en ağır vakalar" için barınma yeri bulmanın "samanlıkta iğne aramak" gibi olduğunu belirtiyor. Doze, "Onlara oldukları gibi kalabilecekleri bir yer sağlamamız gerekiyor" diyor.

Doze, polis, denetimli serbestlik ve Savcılık gibi kurumların işbirliğiyle kurulan Levensloopaanpak'ın elçisi. Bu yapı, söz konusu gruba yönelik çalışıyor ve Poortugaal'daki konut denemesinde de yer alıyor: sakinleri izleyip onlara rehberlik edecekler.

Kliniklerde kalma süresi sınırlı

Mevcut psikiyatri kliniklerinde hastalar yalnızca birkaç ay kalabiliyor. Uygulamada, sokakta kalmalarını önlemek için daha uzun süre kalıyorlar. Bu nedenle bekleme listeleri hızla uzuyor.

İnsanların rehberli barınabileceği yerler de var; ancak Van Goor'a göre bu yerler söz konusu hastalar için uygun değil, çünkü yeterli rehberlik ve güvenlik sunmuyor. "Bu yerler çok fazla özgürlük veriyor" diyen Van Goor, bunun sonucunda uyuşturucu kullanımı, saldırganlık ya da çevreye rahatsızlık veren davranışların ortaya çıktığını aktarıyor.

Rehberli barınma sağlanan normal yerlerde, sakinler bağımlıysa uyuşturucu kullanımına genellikle göz yumuluyor. Antes'in konut modelinde ise uyuşturucu resmen hoş görülmüyor. Ancak Van Goor, "Kullandığın anda kapı dışarı edilirsin" yaklaşımını benimsemediklerini söylüyor: "Bu mümkün değil, çünkü yüzde 95'inin uyuşturucu sorunu var. Kabul görüşmelerinde hiç temiz gelen birini görmedim."

Sakinlerin çoğu için dışarı çıkıp çıkamayacaklarına, çıkacaklarsa ne zaman çıkacaklarına rehberler karar veriyor. Çünkü tamamının mahkeme tarafından verilmiş bir bakım yetkisi bulunuyor; bu da ruh sağlığı personelinin onlara özgürlüğü kısıtlayıcı önlemler uygulayabileceği anlamına geliyor.

Poortugaal'daki gibi konut denemeleri kurmak, komşular memnun olmadığında ve itiraz ettiğinde genellikle zorlaşıyor. Ancak bina şu anda bir ruh sağlığı kuruluşunun büyük arazisinde yer aldığı için proje hayata geçirilebildi.

Girişimin sahibi Van Goor, başarılı olması hâlinde başka bölgelerdeki meslektaşlarının da benzer konut projeleri kurmasını umuyor. "Çünkü bu Rotterdam'la sınırlı kalamaz. Sorun ülke genelinde o kadar büyük ki bir günde tıka basa dolabiliriz" diyor.