Şirketler maliyet ve veri kontrolü için açık AI modellerine yöneliyor

Yapay zekâ kullanan şirket ve kuruluşlar, hem maliyeti düşürmek hem de paylaştıkları bilgiyi kontrol altında tutmak için giderek daha fazla açık yapay zekâ modellerine yöneliyor. Bu modellerin önemli bölümü Çinli şirketler tarafından geliştiriliyor.

Anthropic, OpenAI ve Google gibi büyük Amerikan yapay zekâ şirketleri, en güçlü kapalı modellerini kullanmak isteyenlerden abonelik ve kullanım ücreti alıyor. Açık modeller ise ücretsiz indirilebiliyor. Bu sayede kullanıcılar modelin hangi sunucularda çalıştırılacağını kendileri belirleyebiliyor. Kapalı modellerde ise bu karar modeli üreten şirkete ait. Kişisel veya hassas bilgilerle çalışılacaksa bu durum risk oluşturabiliyor; çünkü veriler kullanıcının kendi yönetmediği bilgisayar sistemlerinde işleniyor.

En çok tercih edilen açık yapay zekâ modelleri Alibaba, DeepSeek, Moonshot ve Z.ai gibi Çinli şirketler tarafından geliştiriliyor. Facebook ve Instagram'ın sahibi Meta da dahil olmak üzere bazı Amerikan şirketleri de açık modeller yayımlıyor.

Amsterdam'daki hukuk bürosu kendi sunucusunda çalıştırıyor

Amsterdam merkezli hukuk bürosu Driven Lawyers bu modellerden yararlanan şirketlerden biri. Büronun kurucusu Arvid van Oorschot, Almanya'daki bilgisayar sunucularında Qwen adlı yapay zekâ modelinin küçük bir sürümünü çalıştırdıklarını söylüyor. Van Oorschot'a göre bu model büyük Amerikan modelleri kadar iyi değil, ancak bazı işler için oldukça uygun. Büro modeli örneğin hukuki sözleşmelerin özetlenmesinde kullanıyor.

Van Oorschot, bu işin önceden elle yapıldığını, artık yapay zekâdan faydalandıklarını belirtiyor. Bunun için pahalı bir Amerikan modeli kullanmak istemediklerini ifade eden Van Oorschot, kullanım sürdükçe maliyetin ciddi biçimde artabileceğini ve şirketlerin buna dikkat etmesi gerektiğini söylüyor.

Yapay zekâ teknolojisiyle çalışan şirket ve kişilerden oluşan The Stack ağının kurucularından Philip Gast da bu tür açık modellere ilginin yüksek olduğunu belirtiyor. Gast'a göre bazı işler için pahalı bir yapay zekâ modeline ihtiyaç yok.

Açık modeller ücretsiz indirilebiliyor, ancak en büyük ve en güçlü modeller sıradan bir dizüstü bilgisayarda çalıştırılamıyor. Bunun için yüksek hesaplama gücüne sahip pahalı donanım gerekiyor. Bu nedenle bazı şirketler farklı açık modelleri kendi sunucularında sunuyor. Bu hizmet de ücretli, ancak yine de daha düşük maliyetle sonuç alınabiliyor.

Kullanım oranları açık modellerin lehine değişti

Dünya genelinde farklı yapay zekâ modellerini sunan en büyük platformlardan biri olan Amerikan şirketi OpenRouter'ın kullanıcı verileri, yapay zekâ kullanımının hızla arttığını ve açık modellerin payının yükseldiğini gösteriyor. Geçen yılın sonunda yapay zekâ kullanımının yaklaşık yüzde 30'u açık, yüzde 70'i ise Anthropic'in Claude, OpenAI'nin GPT ve Google'ın Gemini gibi kapalı modellerinden geliyordu. Son dönemde bu tablo tersine döndü: Kullanımın yüzde 70'i artık ağırlıklı olarak Çinli şirketlerin açık modellerinden geliyor.

Maliyetin yanı sıra veriler üzerindeki kontrol de açık modelleri öne çıkarıyor. Van Oorschot, hukuk bürosu olarak çok sayıda hassas dosya ve bilgiyle çalıştıklarını, bunları ABD veya Çin'deki sunuculara göndermek istemediklerini söylüyor. Model indirilebildiği için şirketler hangi sunucularda çalışacağını kendisi belirleyebiliyor. Sağlık sektörü ve savunma sanayisi gibi alanlarda bilginin Avrupa içinde kalması birçok şirket için önemli, hatta zorunlu.

Gast, açık modellerin Amerikan yapay zekâ şirketleri için ciddi bir tehdit oluşturduğunu söylüyor. Bilgi kontrolünün önemli olduğunu belirten Gast, ancak birçok şirket için asıl belirleyici unsurun maliyet olduğunu ekliyor. Gast'a göre iş, çok daha ucuz Çin yapay zekâ modelleriyle yapılabiliyorsa pahalı bir Amerikan modeli kullanmanın bir anlamı kalmıyor.

Çinli yapay zekâ şirketleri açık modellerini şimdiye kadar serbestçe kullanıma sunabildi. Ancak Çin hükümetinin yapay zekâ teknolojisine kısıtlama getirmeyi planlaması, bunun ne kadar süreceği sorusunu gündeme getiriyor. Kuralların yürürlüğe girmesi halinde açık modellerin bundan sonra yalnızca izinle kamuya açılabileceği veya Çin dışında yasaklanabileceği belirtiliyor. Mevcut plana göre izin zorunluluğu, DeepSeek ve Z.ai gibi şu anda Avrupa ve ABD'de de yoğun kullanılan, hâlihazırda kamuya açılmış modelleri kapsamıyor.