Tata Steel'e milyarlık destek görüşmeleri yine uzadı

Hollanda hükümeti ile Tata Steel arasında en fazla 2 milyar euroluk devlet desteği konusunda yapılan görüşmelerde imza tarihi yeniden ötelendi. Bir yıl önce geçici anlaşmanın imzalanmasının ardından tarafların bu ay içinde kesin anlaşmaya varması bekleniyordu; ancak nihai anlaşma için yeni tarih 1 Mart 2027 olarak belirlendi.

Gecikmenin ana nedeni, Noordzeekanaalgebied Çevre Dairesi'nin (Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied) iki önemli fabrika bölümünün kapatılmasını zorunlu kılmak istemesi. Kok fabrikaları olarak bilinen bu tesisler yıllardır fazla miktarda kirletici madde salıyor ve denetim kuruluna göre artık onarılabilir durumda değil.

Yeşil dönüşüm planları gözden geçirilecek

Çevre Dairesi'nin bu kararı, milyarlık destek görüşmelerini zorlaştırdı. Çünkü yeşil dönüşüm planlarında bu iki fabrikadan birinin 2030'da, diğerinin ise yıllar sonra kapanması öngörülüyordu. Şimdi planların gözden geçirilmesi gerekiyor; ancak kok fabrikalarının tam olarak ne zaman kapanacağı ve çelik üretiminin nasıl devam edeceği henüz netlik kazanmadı.

Görüşmelere yakın bir kaynağa göre bu belirsizlik nedeniyle hükümet devlet desteği konusunda karar veremiyor, Tata Steel de yeşil dönüşüme yapacağı kendi yatırımı için finansal bir karar alamıyor. Hem hükümet hem de şirket, amacın aynı kaldığını belirtiyor: emisyon azaltımı ve çevrede yaşayanlar için sağlık kazancı sağlayacak bir anlaşmaya varmak.

Tata Steel cuma günü yaptığı açıklamada, zaman kazanmanın bu sürecin "özenli ve yapıcı" yürütülmesine imkan tanıdığını duyurdu. Görüşmelerin yeniden uzamasıyla Tata Steel'in tüm yeni fabrikalarının 2030'da çalışır durumda olma olasılığı ortadan kalktı. Şirket sözcüsü, bu durumda hangi tarihin geçerli olacağını şimdilik söyleyemediklerini, önümüzdeki dönemde bunu netleştireceklerini belirtti.

Yıllardır süren müzakereler

Devlet desteği görüşmeleri yıllardır devam ediyor. Başlangıçta çelik fabrikasının CO2 salımını hızla düşürmeyi amaçlayan süreç, zamanla diğer çevre kirletici maddelerin salımı etrafında şekillendi. RIVM araştırması, Tata Steel çevresinde yaşayanların fabrikanın yol açtığı kirlilik nedeniyle daha sık hastalandığını ve daha erken öldüğünü ortaya koyuyor.

Bir yıl önce Tata Steel ile hükümet geçici yeşil dönüşüm anlaşmalarına varmıştı. O dönemdeki kabine, fabrikanın sürdürülebilirliği için en fazla 2 milyar euro katkı sağlamayı, Tata Steel'in ise 2 ila 4,5 milyar euro yatırım yapmayı taahhüt etmişti. Şirket, çeliğin bir kısmını kömür yerine doğal gazla üretmeyi, ardından biyogaz veya yeşil hidrojene geçmeyi planlıyor. Ayrıca hammadde sahalarının üstünün kapatılması gibi kirliliği azaltacak adımlar da atılacak. Tata Steel şu anda Hollanda'nın CO2 salımının yaklaşık yüzde 5'ini oluşturuyor; bu nedenle yeşil dönüşüm 2030 iklim hedefleri ve sonrası için önemli kazanç sağlayabilir.

Öte yandan görüşmeler son dönemde daha da karmaşık hale geldi. Tata Steel, kasıtlı çevre kirliliği suçlamasıyla ceza davasına konu oluyor. Eleştirel çevre sakinleri, bu nedenle devlet desteği görüşmelerinin durdurulması gerektiğini savunuyor. Ancak hükümet için söz konusu dava, görüşmeleri kesmek için henüz bir neden oluşturmuyor. Ceza davasının ilk duruşması kasım ayında yapılacak; davanın yıllar sürmesi bekleniyor.

Görüşmelerde çelik cürufunun kullanımına ilişkin sorunlar da önemli rol oynuyor. Hollanda'da yol ve su inşaatlarında bu atık ürünün kullanımı giderek daha fazla sınırlandırılırken Tata Steel, bu yan üründen nasıl kurtulacağına dair bir çözüm arıyor.

Bu yılın başlarında geniş bir ekonomist grubu, Tata Steel'e verilecek devlet desteğinin riskli olduğunu ve şirketi ayakta tutmak için giderek daha fazla kamu kaynağının gerekebileceği bir "sübvansiyon tuzağına" yol açabileceğini yazmıştı. Bir iç değerlendirmeye göre Maliye Bakanlığı da bu nedenle geçici anlaşmaların imzalanmasına karşı oy kullanılmasını tavsiye etmişti.

Sendikalar ve Tata Steel çalışanları ise fabrikadaki yaklaşık 9 bin kişilik istihdamı korumak için yeşil dönüşüm desteği verilmesini savunuyor. Bazı uzmanlar da çelik üretiminin stratejik önemine işaret ediyor; onlara göre enerji dönüşümü için sürdürülebilir çeliğe yoğun ihtiyaç var. Nisan ayında yapılan bir tartışmada Tweede Kamer'de (Hollanda Temsilciler Meclisi) Tata Steel'in yeşil dönüşümüne destek verilmesi yönünde geniş bir çoğunluk oluşmuştu. Yalnızca Partij voor de Dieren ve Volt tamamen karşı çıkıyor. Çeşitli partiler ise hükümete çevre sağlığı konusunda daha katı anlaşmalar yapılması çağrısında bulunuyor.