Tibet'te maden madenciliği: 'Sağlığımıza zarar veriyor ama dinlemiyorlar'

Çin için Tibet Platosu, maden ve doğal kaynaklarla dolu stratejik bir bölge. Pekin yönetimi 75 yıldır bölgeyi yönetiyor ve büyüyen ekonomisinin ihtiyaçları için burada maden çıkarıyor, yaklaşık 200 hidroelektrik santral inşa ediyor.

Sivil toplum kuruluşu Tibet Watch'tan Kate Saunders, maden çıkarma sürecinde "Tibetlilerin kendilerinin hiçbir söz hakkı olmadığını" belirtiyor. Onlara göre bu durum, küçülen ve kirlenen bir yaşam alanı ile zorunlu yer değiştirmeler anlamına geliyor. Evlerinden ve yurtlarından koparılan bazı kişiler, yüzlerce kilometre uzaktaki barınma merkezlerine yerleştiriliyor.

Jinsha Nehri, Çin'in can damarı olan Yangzi'nin yukarı kolu. Nehir üzerindeki birkaç köprü silahlı ajanlar tarafından sıkı biçimde korunuyor. Karşı kıyıda Tibet Özerk Bölgesi yer alıyor. Yer yer bir Tibet Budist manastırının altın çatısı parlıyor ya da boyalı mani taşları yığınlar halinde duruyor.

Wosecun ve Nizhu köylerinin sakinleri bu yaz topraklarının kamulaştırılacağını öğrendi. Boluo hidroelektrik santrali nedeniyle büyüdükleri bölge su altında kalacak.

Wosecun'den bir yetkili, kıyıya en yakın evleri işaret ederek dokuz hanenin taşınması gerektiğini söylüyor. "Onlar da burada kalmanın tehlikeli olduğunu anlıyor" diyor. Ancak insanların nereye gideceğini ve ne kadar tazminat alacağını henüz bilmediğini ekliyor: "Bunu daha ayrıntılı olarak doğrulamamız gerekiyor."

Bölgede 17 hidroelektrik santrali bulunuyor

Sivil toplum kuruluşu Global Energy Monitor, Jinsha Nehri üzerinde on yedi hidroelektrik santrali sayıyor. Boluo santralinin yaklaşık bir milyon haneye elektrik sağlaması planlanıyor. Çin için bu proje, iklim hedeflerine ve mümkün olduğunca fazla enerjiyi kendi üretme amacına katkı sağlıyor.

İzole edilmiş ve sıkı denetlenen Tibet bölgelerinde bile zaman zaman protestolar patlak veriyor. İki yıl önce Gangtuo Barajı'na karşı düzenlenen gösteriler bunun bir örneği. Çin yönetimi ayaklanmayı bastırmak için şiddetten kaçınmadı.

Tibet Watch'tan Tenzin Choekyi, "Oradaki Tibetliler barajları bir kirlilik kaynağı olarak görüyor" diyor. Tibetlilere göre, kirletici inşaat faaliyetleri, ekosistemin tahribi ve deprem riski taşıyan bu bölgede artan sel olasılığı hesaba katıldığında projeler hiç de yeşil sayılmaz.

Çin, yüz binlerce Tibetliyi otlaklardan veya nehir kenarlarından kentsel barınma merkezlerine taşıyor. Pekin yönetimi bunun kendi ekonomik kalkınmaları için daha iyi olduğunu savunuyor. Sözde "yoksulluk azaltma köylerinde" yaşayan birçok Tibetli, NOS'a taşınmanın gönüllü bir tercih olmadığını anlattı.

Eski göçebeler ve çobanlar için yoksulluktan kurtulmak zor görünüyor; çünkü deneyimleri ve becerileri kent ekonomisine pek uymuyor. Otlaklara geri dönmek ise mümkün değil.

Tibetliler arasındaki hayal kırıklığı derin. Garze'deki böyle bir köyde orta yaşlı bir kadınla sohbetimizin parti yetkilileri tarafından kesilmesi üzerine kadın onlara sesleniyor: "Hükümet sadece sıradan insanları bastırmayı biliyor, ama para vermeye gelince yok!" Ardından öfkeyle ekliyor: "Hükümet sadece bizi nasıl kandıracağını biliyor."

Lityum madenciliği ve zorunlu yer değiştirme

Yaz aylarında yak çobanları Tagong otlaklarında yaşıyor. Burada ayrıca Jiajika lityum madeni ve arıtma için büyük bir kimyasal göl bulunuyor. Bu lityum türünün işlenmesi görece pahalı ve kirletici.

Otuzlu yaşlarındaki bir çoban çadırını yeni kuruyor. Bir çubuğu çiğneyerek "Çinliler bunu biliyor ve durmayacaklar" diyor. "Sağlığımıza zarar verdiğini söylüyoruz ama dinlemiyorlar."

Çin'in lityumunun neredeyse tamamı Tibet Platosu'nda bulunuyor. Politika belgelerinde hükümetin madenlerin daha fazla işletilmesini teşvik ettiği görülüyor. Uluslararası Enerji Ajansı'na göre lityum talebi önümüzdeki yıllarda dört katına çıkacak.

Tibet'in biyolojik çeşitliliği ve ekonomisi konusunda uzman olan Gabriel Lafitte de daha büyük yatırımlar bekliyor. Elektrikli otomobillerin yanı sıra "gün boyu çalışan devasa yapay zeka veri merkezlerinin lityum talebini yeni bir ivmeyle artırdığını" belirtiyor.