Uzmanlar: Merkür küçülüyor ama ağırlığı değişmiyor

Alman Havacılık ve Uzay Merkezi'ndeki (DLR) araştırmacılar, geçen hafta Merkür'ün küçülmesinin daha önce kabul edilenden yüzde 30 fazla olduğunu ortaya koydu. Araştırmacılar gezegenin yüzeyine ait yeni haritaları inceledi ve yer kabuğunda bu küçülmeden kaynaklanan bozulmalar tespit etti. Bu bozulmalar arasında daha dik yamaçların oluşması dikkat çekti.

Araştırmanın başındaki Gaku Nishiyama'ya göre Merkür önceleri bir üzüme benzetilebilirdi, ancak gezegen zamanla kuruyup "kuru üzüm" haline geldi. Güneş Sistemi'ndeki diğer gezegenlerin en yakınında bulunan Merkür'deki bu küçülme, gezegenin sıcak demir çekirdeğinin soğumasından kaynaklanıyor.

Gezegenin çapının her zaman yaklaşık 4.900 kilometre olduğu belirtilirken, oluşumundan bu yana çapının 23 kilometre azaldığı ifade ediliyor. Bilim insanları, Güneş Sistemi'nin en küçük gezegeni için bunun önemli bir oran olduğu görüşünde. NU.nl'nin okur platformu NUjij'de bu küçülmenin Güneş Sistemi'ndeki diğer gezegenleri etkileyip etkilemeyeceği birçok kez soruldu.

Çekim kuvveti değişmiyor, çünkü kütle sabit

Güneş Sistemi'ndeki sekiz gezegen, karşılıklı kütle çekimiyle birbirini etkiliyor. Bu etki, gezegenlerin Güneş çevresindeki yörüngeleri üzerinde sınırlı ama tartışmasız bir rol oynuyor. Uzmanlar, Merkür'ün küçülmesinin bu düzende bir değişikliğe yol açmayacağını belirtiyor.

Delft Teknoloji Üniversitesi'nden gezegen araştırmacısı Edgar Steenstra konuyu şöyle açıklıyor: "Merkür küçülmüş olsa da kütlesi aynı kalacak. Çünkü bir gezegenin büyüklüğü azaldığında yoğunluğu artar." Gezegenin maddesi sıkışarak daha kompakt hale geliyor, ancak kütle değişmiyor.

Astronom ve yazar Lucas Ellerbroek de bu görüşü destekliyor: "Bir gezegenin kütlesi, onun belirli bir hızla Güneş çevresinde dönmesini sağlar. Kütle değişmediği için bu küçülmenin diğer gezegenler üzerindeki etkisi çok az olacak."

Ellerbroek'a göre bir gezegenin gerçek şekli ancak çok yakınına gidildiğinde fark ediliyor. Örnek olarak Everest Dağı'nı veriyor: "Zirvede durduğunuzda, kendinizi Mariana Çukuru'nun üzerindeymişsiniz gibi hissettiğinizden biraz daha az yer çekimi hissedersiniz. Yerel olarak bir fark olur, ama uzaktan — hele Güneş Sistemi ölçeğinde — bu fark hissedilmez."

Dünya hâlâ "sulu bir üzüm"

Merkür'ün küçük boyutu nedeniyle gelecekte daha da küçülüp küçülmeyeceği sorusuna Steenstra net bir yanıt veriyor: "Bir gezegen ancak sınırlı ölçüde soğuyup küçülebilir. Merkür, Güneş Sistemi'nin başındaki kadar küçülmeyecek." Araştırmacılara göre Merkür, oluşumunun ilk dönemlerinde diğer gök cisimleriyle çarpışmalar sonucu bugünkü küçük haline gelene kadar ciddi biçimde küçülmüştü.

Ellerbroek, soğuma ve küçülmenin Güneş Sistemi'ndeki başka gök cisimlerinde de görüldüğünü belirtiyor. Dünya da iç kısmındaki ısıyı yavaş yavaş kaybediyor, ancak bu Merkür'dekinden farklı bir şekilde gerçekleşiyor.

"Dünya'da plaka tektoniği var: dış katman, sürekli hareket eden plakalardan oluşuyor. Bu süreçte hem yeni yer kabuğu oluşuyor hem de eski kabuk mantoya itiliyor." Merkür'de bu mekanizma bulunmuyor. "Dünya oldukça hareketli bir gezegen. Merkür ise kuru ve jeolojik olarak çok daha az aktif. Merkür buruşmuş üzümse, Dünya hâlâ sulu bir üzüm."

Merkür'ün Güneş'e bu kadar yakınken nasıl soğuyabildiği sorusuna Ellerbroek şu yanıtı veriyor: "Kulağa gerçekten ironik geliyor. Ama Güneş esas olarak yüzeyi ısıtıyor. Merkür'ün derinliklerinde oluşumundan kalan ısı hâlâ mevcut ve gezegen bu ısıyı milyarlarca yıldır yavaşça kaybediyor. Bu yüzden iç kısım büzülüyor."

Merkür'ün yüzeydeki ısıyı dağıtan bir atmosferi neredeyse yok. Ayrıca Merkür'de bir gün neredeyse bir Dünya yılı kadar sürüyor. Bu nedenle gündüz sıcaklık 400 derecenin üzerine çıkabiliyor, gece ise sıfırın altında 180 dereceye kadar düşüyor. Bu, Güneş'e en uzak gezegen olan Neptün kadar soğuk bir değer. "Yüzey çok ısınabilir. Ama aynı zamanda gezegenin tamamı içten yavaşça soğumaya devam ediyor."