VN komitesi transatlantik köle ticareti için tazminat istiyor

Birleşmiş Milletler (BM) komitesi, transatlantik köle ticaretinin yol açtığı acıların bugün hâlâ devam ettiğini belirtti. BM Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi, Hollanda gibi ülkelerin kölelikten kaynaklanan zararlar için tazminat çalışması yürütmesi gerektiğini açıkladı. Komiteye göre bu zararlar, 19. yüzyılda önce köle ticaretinin, ardından köleliğin yasaklanmasıyla ortadan kalkmadı.

Komite, köleliğin köleleştirilmiş insanlar ve onların soyundan gelenler üzerinde psikolojik, fiziksel ve ekonomik hasara yol açtığını ifade etti. Açıklamada, "Bu durum, Siyah karşıtı ırkçılığı sürdüren politikalarla daha da güçlendirildi" denildi. Komite, tazminat eksikliğinin başlı başına "ayrı bir ırk ayrımcılığı biçimi" olduğunu savundu.

Kalıcı etkiler ve sistemsel eşitsizlik

Komiteye göre köleliğin sonuçları, sistemsel ırk ayrımcılığı ve yapısal eşitsizlik olarak ortaya çıkmaya devam ediyor. Ayrıca, "haksız biçimde edinilen servetin" nesilden nesile aktarıldığına dikkat çekildi.

Bazı ülkeler bu konuda adımlar attı. Hollanda, anma ve eğitim çalışmaları için 200 milyon avro ayırması nedeniyle örnek gösterildi. Ayrıca Kral Willem-Alexander, 2023'te Hollanda'nın kölecilik geçmişindeki rolü için özür dilemişti. Ancak komiteye göre bu tür önlemler tam ve etkili bir tazminat sayılmaz.

Komite, hem maddi hem de tekrarın önlenmesine yönelik güvenceleri kapsayan kapsamlı tazminat önlemleri öneriyor. Ayrıca kurumlar içinde ve arasında ırka dayalı tahakkümü ortadan kaldırmak için ulusal planlar hazırlanması gerektiği belirtiliyor.

Uluslararası sözleşmenin yeni yorumu

BM komitesi, Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme'ye yeni bir yorum getirdi. 1969'da yürürlüğe giren sözleşmeye Hollanda dahil 182 ülke taraf. Yeni belge olan 40 No'lu Genel Tavsiye Kararı'nın, tazminat taleplerinde önemli rol oynaması bekleniyor.

15. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar milyonlarca Afrikalı yakalandı, okyanuslar ötesine taşındı ve satıldı. BM raporuna göre bu kişilerin milyonlarcası köle gemilerinde yaşamını yitirdi. Diğerleri ise cinayet, şiddet, sömürü, intihar ve hastalıklar sonucu öldü.

Hollanda, köleleştirilmiş Afrikalıları dünyanın farklı yerlerindeki plantasyonlara taşıyan en önemli ülkelerden biriydi. İspanya, Portekiz, İngiltere ve Fransa da transatlantik köle ticaretinde belirleyici rol oynadı.