Yeni casusluk yasası denetçileri endişelendirdi

Hollanda'da istihbarat ve güvenlik servislerini denetleyen kurullar, hükümetin hazırladığı yeni istihbarat yasasını sert bir dille eleştirdi. Denetçiler, yasanın dengesiz olduğunu, AIVD ve MIVD'nin yetkilerinin önemli ölçüde genişletilirken denetimin zayıflatıldığını savunuyor.

Hükümet, artan tehditler ve rakiplerin daha akıllı ve hızlı hale gelmesi nedeniyle gizli servislere daha fazla imkan tanımak istiyor. Bu amaçla hazırlanan yeni yasa tasarısı internet istişaresine sunuldu. Yetki Kullanımı Değerlendirme Komisyonu (TIB) ve İstihbarat ve Güvenlik Servisleri Denetim Komisyonu (CTIVD), bugün yaptıkları açıklamayla tasarıyı eleştirdi.

Denetçiler: 'Mücadele ederken onlara benzememeliyiz'

Her iki kurul da jeopolitik durumun ciddi biçimde değiştiğini kabul ediyor ancak hükümetin ölçüyü kaçırdığını düşünüyor. Denetçiler, mücadele ederken düşmana benzememek gerektiğini vurguluyor. Savunma Bakanı Dilan Yeşilgöz, yasayı tanıtırken yeterli güvencelerin bulunduğunu ve "düşmanlarla hukuk devleti içinde mücadele edileceğini" söyledi. Ancak CTIVD Başkanı Hugo Hillenaar bu görüşe katılmıyor: "Neyi korumak istediğimizi unutmamalıyız. Demokratik hukuk düzeninin yasa değişikliği nedeniyle tehlikeye girmemesi önemli."

Mevcut durumda servisler, birini hacklemek, takip etmek veya dinlemek için her üç ayda bir izin almak zorunda. Yeni yasada ise servisler bir kuruluşu 'açık düşman' ilan edebilecek ve bir yıl boyunca bu kuruluşun tüm üyelerini izleyebilecek. Rus bilgisayar korsanları, Çinli casuslar ya da IŞİD teröristleri bu kapsamda değerlendiriliyor. Denetçiler, servislerin bu tür kuruluşlarla bağlantılı kişileri belirleme konusunda çok geniş bir serbestliğe sahip olacağını ve bu kişilerin sınırsız şekilde izlenebileceğini belirtiyor.

Hillenaar, "Bir üniversite düşman olarak işaretlenen bir kuruluşla iş birliği yapıyorsa, o üniversitenin bir çalışanının araştırılmasının gerekli olup olmadığı ayrıca denetlenmeyecek. Çalışanın üniversitesinin bir düşmanla iş birliği yaptığından haberi olmasa bile durum böyle" dedi.

Toplu verilerle ilgili endişeler

Denetçiler ayrıca devasa veri setleri (bulkdata) konusunda da kaygılı. Bu setler, çoğu araştırma kapsamında olmayan çok sayıda kişinin verilerini içeriyor. Servisler bu verileri deniz altı kablolarını dinleyerek ya da korsanlardan kara borsadan satın alarak elde edebiliyor. Hillenaar, "Biz bu büyük bir müdahale olarak görüyoruz. Örneğin nüfus taraması verileri ya da Odido saldırısındaki bilgiler. Bu verilerde casusluk ya da terörle ilgisi olmayan birçok kişinin bilgisi de var. Bu verilerin araştırmalarda sınırsız kullanılması ya da yabancı denetçilerle paylaşılması istenmemeli" diye konuştu. Ayrıca bu veriler, henüz insanlar tarafından incelenmesi onaylanmadığı halde yapay zeka ile taranabilecek.

Eski AIVD çalışanı ve denetçi Bert Hubert, denetçilerin gerçekten alarm zillerini çaldığını söyledi: "Onları hiç bu kadar eleştirel görmemiştim. İnsan hakları konusundaki endişelerini çok iyi anlıyorum." Kurullar bazı önerilerin Avrupa hukukuna uygun olmadığından şüpheleniyor. Hubert, "Hükümet denemek istiyor. Bu konu Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne giderse yıllar geçer" dedi.

Yeni yasada CTIVD ve TIB tek bir denetim kurulu olan Denetim ve Gözetim Kurulu'nda birleştiriliyor. Ancak denetçiler bunun güçlendirme değil zayıflatma anlamına geldiğini söylüyor. "Bu kurulun görevini yapabilmesi için gerekli yetki ve kaynaklara sahip olacağına dair yeterli güvence yok." Yeni tasarıyla her iki kurulun üye sayısı yüzde 30 azaltılıyor. Her iki kurul da eleştirilerinin nihai yasa tasarısında değişiklik yapılmasını sağlayacağını umuyor. Ancak tüm önlemlerin bir araya gelmesinin endişe verici bir tablo oluşturduğunu ve hükümetin önceki uyarılarını dikkate almadığını belirtiyor.