Yeni evler iklimin dününe göre mi tasarlanıyor?

Hollanda'da birçok konut, yaz aylarında sağlıksız derecede ısınıyor. Bu ciddi bir sorun çünkü her sıcak hava dalgasında yaşlılar ve diğer hassas gruplar arasında normalden daha fazla ölüm meydana geliyor. Konutların büyük bölümü, iklim değişikliğiyle birlikte Hollanda'nın artık daha sık karşılaştığı bu sıcaklıklar için tasarlanmadı.

Yeni konutların aynı sorunları yaşamaması için 2021'den bu yana yeni yapılarda bazı standartlar aranıyor. Ancak uzmanlar, konutların tasarımında kullanılan kuralların Hollanda ikliminin değişim hızının gerisinde kaldığı konusunda uyarıyor. KNMI'nin tüm senaryolarına göre Hollanda'da yazlar daha da sıcak geçecek.

Amsterdam Yüksekokulu'ndan (Hogeschool van Amsterdam) Jeroen Kluck, iklime dayanıklı kentler konusunda uzman. Kluck, "Şu an tasarladığımız konutlar 2050 yılında da ayakta olacak. Bu nedenle hesaplamaların 2050 iklimine göre yapılması gerekiyor" diyor.

Ancak şu an durum böyle değil. Daha sıcak bir iklimi (2033'teki) dikkate alan yeni normlar üzerinde çalışılıyor; fakat bunların yapı kurallarına dahil olması yıllar alacak.

Yeni bir konut tasarlanırken ulusal düzeyde pek çok kurala uyulması gerekiyor. Soğuğu dışarıda tutmak için yalıtım ve cam ile ilgili kurallar var. Yaz aylarında aşırı ısınmayı önlemeye yönelik gereklilikler de bulunuyor. Mimarlar; cam miktarı, konutun yönü, havalandırma ve güneş kırıcılar gibi unsurları göz önünde bulunduruyor.

TOjuli yöntemi ve hatalı hesaplama

2021'den beri yeni konutların 'TOjuli' koşuluna uyması zorunlu. Bu değer, 1996-2015 dönemine ait tarihsel iklim verileriyle hesaplanıyor; KNMI'nin önümüzdeki on yıllar için öngördüğü daha sıcak iklim baz alınmıyor. Mühendislik bürosu Nieman'da danışman olarak çalışan Saskia Hegeman, yeni konutların sıcağa dayanıklı olduğu yönünde bir yanlış anlaşılma bulunduğunu belirtiyor: "Yeni yapıların bu konuda düzenlendiği izlenimi var. Bu izlenimi düzeltmek isterim."

Yeni konutlara yönelik ısı hesaplamaları, kentsel ısı adası etkisini neredeyse hiç dikkate almıyor. Şehirlerde ve büyük kasabalarda, gece sıcaklıklar çevreye kıyasla daha uzun süre yüksek kalıyor: daha az yeşil alan bulunması ve asfalt ile taş binaların ısıyı tutması nedeniyle. Sıcaklık farkı 8 dereceye kadar çıkabiliyor.

Özellikle giderek ısınan geceler sorun oluşturuyor. Gece hava soğumadığında günün sıcağı içeride birikiyor. Araştırma enstitüsü TNO'dan termofizyolog Koen van der Sanden, bu durumda vücudun ısıyı yeterince atamadığını ve kalbin daha fazla çalışmak zorunda kaldığını söylüyor. Özellikle yaşlılar, kronik hastalar ve hamileler risk altında.

Mevcut konutlarda da sorunlar var

Mevcut yapılarda aşırı ısınma sorunu ciddi boyutlara ulaşmış durumda. Bu evler için aşırı ısınmaya ilişkin yasal bir düzenleme bulunmuyor. Investico'nun daha önce yaptığı araştırma, Hollanda'da yaklaşık on milyon kişinin aşırı ısınabilecek bir evde yaşadığını ve bunlardan iki milyonunun 65 yaş üstü olduğunu gösteriyor.

Nispeten yeni ve iyi yalıtılmış evler bile sıcak hava dalgasında aşırı ısınabiliyor. Yalıtım kışın işe yarıyor; ancak yeterli havalandırma ve güneş kırıcılar olmadan ısının içeride daha uzun süre kalmasına neden olabiliyor. Bu durum yalnızca halk sağlığı için tehlike oluşturmuyor; çok sıcak evler, klimaların artmasıyla birlikte aşırı enerji tüketimine de yol açıyor. Enerji şirketi Essent, haziran ayındaki tropikal günlerde klima kullanımı nedeniyle elektrik tüketiminde ciddi artış gözlemledi.

Uzmanlar, klimaların özellikle bakım evleri veya kamu kurumlarında etkili olabileceği konusunda hemfikir. Ancak Kluck'a göre evi çok ısınan herkesin klima alması gerekmiyor. En önemli adım, güneşi dışarıda tutacak konutlar tasarlamak. Kluck, yalıtıma çok önem verildiğini ancak sıcağa karşı önlemlere çok daha az dikkat edildiğini söylüyor. En büyük kazanım dış güneş kırıcıların kullanılması, ayrıca binanın güneş alan cephesinde daha az pencere yer alması ve iyi havalandırma ile sağlanabilir.

Konut ve Mekânsal Planlama Bakanlığı, yeni konutlardaki aşırı ısınma normlarının "artık güncel olmadığını" ve yeniden gözden geçirildiğini açıkladı. Yeni normların yapı kurallarına dahil edilmesi muhtemelen 2030'u bulacak. Kluck ve Hegeman, kuralların değişecek olmasını olumlu karşılıyor ancak bu sürecin çok uzun sürdüğünü düşünüyor. Hollanda'nın her yıl 100 bin yeni konut inşa etme hedefi bulunuyor. Bu nedenle önümüzdeki yıllarda, birkaç yıl içinde aşırı ısınma sorunu yaşayabilecek çok sayıda konut yapılacak.

Hegeman'a göre müteahhitler ve konut şirketleri yeni kuralları beklemeden gönüllü olarak ısı adası etkisini ve daha sıcak geceleri hesaba katabilir. "Aksi halde kiracılardan şikayet gelmesi ve sıcağın ciddi bir soruna dönüşmesi riski var. On yıl sonra iyi olduğunu düşündüğünüz şeyin işe yaramadığını fark etmek çok üzücü olur" diyor.