Yeni organ bağışı yasası beklenen artışı sağlamadı

Hollanda'da 2021 yılında yürürlüğe giren yeni organ bağışı yasasının, beklenen sayıda ek organ bağışı sağlamadığı ortaya çıktı. De Volkskrant gazetesinin Hollanda Transplantasyon Vakfı'nın (Nederlandse Transplantatie Stichting) araştırmasına dayandırdığı habere göre, yasa değişikliği organ bağışı sayısında sınırlı bir artış yarattı.

Yeni yasa öncesinde Hollandalıların çoğunun ölüm sonrası organ bağışına ilişkin tercihi kayıtlı değildi. 2021'de yürürlüğe giren düzenlemeyle birlikte, tercihini belirtmeyen herkesin kaydında otomatik olarak "organ bağışına itiraz yok" ibaresi yer almaya başladı. Bu, kişinin prensipte organ bağışına onay verdiği anlamına gelse de, bu gruptaki vakaların yüzde 59'unda bağış gerçekleşmiyor.

Bunun nedeni, ailelerin "itiraz yok" kaydına rağmen bağışa itiraz edebilmesi. Aile yakınları, kişinin örneğin psikolojik olarak iyi durumda olmadığını ve bunu kesinlikle istemeyeceğini söyleyebiliyor ya da bağış yapılması halinde kendilerinin psikolojik olarak zarar göreceğini belirtebiliyor. Aynı durum "evet" kaydı için de geçerli.

Yasa sonrası yılda ortalama 50 ek bağışçı

Hollanda Transplantasyon Vakfı, 2021-2025 dönemini yasa öncesi beş yıllık dönemle karşılaştırdı. Karşılaştırma sonucunda yılda ortalama yaklaşık 50 ek organ bağışçısı kaydedildiği görüldü. Ancak vakıf araştırmacısı Nichon Jansen, bu 50 ek bağışçının yalnızca yeni yasadan kaynaklanmadığını belirtiyor. Jansen'e göre artışta, "daha fazla kişinin bağış için uygun hale gelmesini sağlayan teknik yenilikler" gibi etkenler de rol oynuyor.

Erasmus MC'de görev yapan ve bağış süreçleriyle yoğun olarak ilgilenen doktor Jelle Epker ise durumdan duyduğu rahatsızlığı dile getiriyor. Epker, bir kişinin "evet" kaydına rağmen ailesinin bağışa itiraz edememesi gerektiğini savunuyor. De Volkskrant'a konuşan Epker, "Bir donör kaydı bir nevi vasiyetname gibidir" diyor ve şu benzetmeyi yapıyor: "Bir papağanın bakımı için miras bırakan birini düşünün. O zaman yakınları ağlayabilir ya da psikolojik olarak bunu kaldıramayacaklarını söyleyebilir; ama o para papağana gider. Bir noter buna omuz silker."

Bağışçılara duyulan ihtiyaç ise yüksek. Birçok organ için uzun bekleme listeleri bulunuyor. Özellikle böbrek bekleyenlerin sayısı dikkat çekiyor: Hollanda Transplantasyon Vakfı verilerine göre 1084 kişi acil olarak yeni bir böbrek bekliyor.

Söz konusu veriler, bu ay Transplant International bilimsel dergisinde yayımlanan bir araştırmada yer aldı. Araştırmacılar, bir yasa değişikliğinin hemen büyük bir dönüşüm yaratmayacağı gerçeğini hafife aldıklarını belirtiyor. Daha fazla bağış için daha iyi iletişime de ihtiyaç duyulduğunu vurguluyorlar.