AB, iki Rus oligarkı yaptırım listesinden çıkardı

Avrupa Birliği, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Avrupa ülkelerine yönelik hibrit saldırılarını artırdığı bir dönemde iki Rus oligarkı yaptırım listesinden çıkardı. Karar, Fransa ve Lüksemburg'un girişimiyle alındı. Brüksel'de bu iki ülkenin tutumu eleştiriyle karşılandı.

Moskova'ya yönelik yaptırımların uzatılması için 27 AB ülkesinin tamamının onayı gerekiyor. Ancak Fransa ve Lüksemburg, Özbekistan-Rusya kökenli iş insanı Alisher Usmanov ile Rus oligark Mihail Fridman'ın listeden çıkarılması şartıyla bu onayı vereceklerini bildirdi.

Yaptırım paketinin süresinin dolmasına saatler kalmışken, zorlu müzakerelerin ardından üye ülkeler son anda anlaşmaya vardı.

Baltık ülkelerinden tepki

Karara en sert tepki Baltık ülkelerinden geldi. Letonya Başbakanı, "Rusya savaşa devam ettiği sürece Avrupa'nın Kremlin üzerindeki baskısının azalmak yerine artması gerekiyor" sözleriyle tutumunu önceden dile getirmişti. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski de AB ülkelerinden her iki oligarkın "Moskova ciddi barış müzakerelerine başlayıp Ukrayna'ya karşı savaşı durdurmak için adım atana kadar" listede kalmasını istemişti.

İtirazlar sonuç vermedi; Usmanov ve Fridman listeden çıkarıldı. Karşılığında Rusya'ya yönelik yaptırımlar artık altı ay yerine üç yıllık dönemlerle uzatılacak. AB diplomatlarına göre bu düzenlemeyle, Fransa ve Lüksemburg'un yaptığı gibi üye ülkelerin kendi çıkarları için yaptırımları bloke etmesinin önüne geçilmesi amaçlanıyor.

Usmanov, Rusya'nın 2022'de Ukrayna'ya başlattığı geniş çaplı işgalin hemen ardından Avrupa yaptırım listesine alınmıştı. AB'ye göre Usmanov, Putin'le çok yakın ilişkileri olan "Kremlin yanlısı bir oligark" ve "Putin'in favori oligarkı".

Financial Times'ın haberine göre Paris, Azerbaycan'da tutuklu bulunan iki Fransız vatandaşının serbest bırakılmasını istiyordu. Fransa, talebinin gerekçesi konusunda yalnızca "ulusal güvenlik" açıklaması yaptı. Azerbaycan ise Fransızları ancak Usmanov'un yaptırım listesinden çıkarılması durumunda serbest bırakmaya razıydı. Azerbaycan'ın Özbekistan-Rusya kökenli iş insanı için neden devreye girdiği bilinmiyor.

Fransa'nın talebinin ardından Lüksemburg da Mihail Fridman için benzer bir başvuruda bulundu. Oligark, yaptırımlar nedeniyle uğradığı zararlar için yıllardır Lüksemburg'dan 14 milyar euro talep ediyor ve bu konuda hukuki mücadele yürütüyor. Lüksemburg bu nedenle Fridman'ın listeden çıkarılmasını istedi. AB'ye göre Putin'in yakın çevresinin en önemli finansörlerinden biri olan bankacı, 2022'den bu yana listede yer alıyor.

Yaptırımlarda uzlaşma zorlaşıyor

AB içinde Rusya'ya yönelik yaptırımlar konusunda uzlaşmak, bazı kararlar Avrupa ülkelerinin kendi çıkarlarını zedelediğinde giderek zorlaşıyor. Temmuz ayında Rus bankaları, kripto ve petrol ticaretiyle ilgilenenlere yönelik yeni bir pakette özellikle Yunanistan engel çıkarmıştı. Yunanistan, Rus sıvılaştırılmış doğalgazının transit geçişine getirilecek yasaktan denizcilik sektörünün fazla zarar görmesinden endişe ediyordu. Sonunda Yunanistan istediğini aldı ve bir muafiyet tanındı.

Rusya uzmanı Hubert Smeets, "Avrupa'nın Rusya'ya karşı yaptırımları özellikle Avrupa ülkelerinin kendisine fazla zarar vermemeli" diyerek bu yaklaşımın yaptırımları yeterince etkili kılmadığını belirtiyor. Smeets'e göre yakında her AB ülkesi kendi çıkarları için listesinden bir oligark çıkarmak isteyecek.

Kremlin de AB ülkeleri arasındaki anlaşmazlığın farkında. Putin'in sözcüsü, Rus bireylere yönelik tüm Batı yaptırımlarını yasa dışı saydıklarını açıkladı.

Bir AB diplomatı ise varılan uzlaşmayı "ortaya çıkan karışıklık" olarak nitelendirdi: "Kimse bu çirkin uzlaşmadan memnun değil, ancak kurtarılabilecek olanı kurtarmak gerekiyordu." Yaptırım listesinde toplamda yaklaşık 3 bin kişi ve kuruluş bulunuyor.