Avusturya'da kuraklıkla mücadelede kunduz danışmanlığı

Avusturya'nın Linz kentindeki Haselbach deresi, son 13 haftadır Tuna Nehri'ne doğru tek damla su taşımıyor. Bu durum, Avrupa'yı etkisi altına alan sıcak ve kurak yazın bir kalıntısı olarak dere yatağında yalnızca kuru çakıl bıraktı.

Ancak derenin otoyol altından geçtiği noktada manzara değişiyor: Su yeniden birikmiş ve yüzlerce balık, gür büyüyen kıyı bitkileri arasında yüzüyor. Bunu sağlayan, birkaç yıl önce buraya yerleşen yeni sakin: kunduz. Kunduzların yaptığı barajlar suyu tutuyor ve A7 otoyolunun hemen yanındaki bu kıyıyı biyolojik çeşitlilik için bir sıcak noktaya dönüştürüyor.

Kunduzlara, müzisyen ve ses tasarımcısı Fabian Holzinger ile multimedya sanatçısı ve öğretmen Franziska Thurner yardım ediyor. İkili, daha fazla su tutmak için ek taklit kunduz barajları inşa etmiş durumda. Holzinger, altı yıl önce Linz'den geçen Tuna Nehri'nde ilk kunduzu gördüğünde bu işe başlamış. O günden bu yana kendilerini kunduz uzmanına dönüştürmüşler. Önce kunduz sanatı yapmışlar, ardından şehrin küçük bir hibesiyle taklit barajlar kurmuşlar.

Proje başarılı olmuş: Bu yılki olağanüstü kuraklıkta bile burada çok sayıda özel tür kaydedilmiş. Holzinger, "Burada en az 18 tür kızböceği ve yusufçuk ile 45 tür kelebek var" diyor ve ekliyor: "Ayrıca epeyce zar yılanı, yalıçapkını ve dere taşemeni var."

Düşük teknoloji, yüksek etki

Avusturya'daki kunduz projesi bilinçli olarak düşük teknolojiye dayanıyor. Burada hipermodern araçlar yok; insanlar dizlerine kadar dereye girip dal ve çamurdan yapılar inşa ediyor. Kıyı boyunca, zamanla kunduzlara (ve insanlara) işlerinde malzeme sağlayacak 1.600 ağaç dikilmiş.

Proje, kunduzun tüm Avrupa'daki geri dönüşüne paralel. 19. yüzyılın sonunda Hollanda'da soyu tükenmiş olan kunduz, 1990'larda yeniden yerleştirildikten sonra hızla çoğaldı. Bugün Hollanda'da yeniden binlerce kunduz yaşıyor.

Wageningen University & Research'te kunduzların biyolojik çeşitlilik ve iklim üzerindeki etkilerini araştıran Annegret Larsen, kunduzların dönüşünün çok şey kazandırabileceğini söylüyor. "Kuraklık sırasında kunduz barajları suyun derede daha yüksekte tutulmasını sağlar" diyor ve ekliyor: "Bunun biyolojik çeşitlilik etkisi devasa. Her türden hayvanın geldiği bir sığınak oluşur." Kunduzlar suyun çok daha yavaş akmasını sağladığı için, normalde hızlı akan bir derede kendine yer bulamayan türler için de alan açılıyor.

Ayrıca kunduzların yarattığı peyzajlar çok fazla CO2 tutuyor. Larsen'in yakın tarihli bir araştırmasına göre İsviçre'de kunduz ekosistemleri, tüm CO2 emisyonlarının yaklaşık yüzde 1,5'ini havadan geri çekebilir. Hektar başına böyle bir kunduz bataklığı, bir ormandan daha fazla CO2 depoluyor.

İnsanlar kunduzun yerini alamaz

Larsen, insanların taklit barajlarla yardımcı olabileceğini veya yeni kunduz ailelerinin kendilerini hoş karşılayacağı alanlar yaratabileceğini söylüyor. Ancak ona göre bu hayvanın yerini alamayız. "Kunduz sürekli meşgul, kelimenin tam anlamıyla çalışkan bir kunduz" diyor ve ekliyor: "Sürekli çamuru bir yerden bir yere taşıyor. Biz insanlar bunu asla yapamayız."

Linz'deki ikili de buna katılıyor. Thurner, "Kunduzlar bu işte çok daha iyi" diyor. "Biz onların öğrencileriyiz ve elimizden geleni yapıyoruz." Taklit barajları iyi durumda tutmak için gönüllülerin neredeyse her gün gelip bakım yapması gerekiyor. Ancak kunduzlar bazen taklit barajı devralıp geliştiriyor.

Sevimli görünümüne rağmen kunduz her yerde sevilmiyor. Avusturya'da bazı çiftçiler kunduzların kazdığı tünellerden şikayetçi veya barajların su hasarına yol açmasından korkuyor. Bu nedenle yerel olarak kunduzların vurulmasına izin veriliyor; bu durum doğa örgütlerini öfkelendiriyor.

Avusturyalı ikiliye göre asıl yapılması gereken kunduzla birlikte yaşamayı öğrenmek. Thurner, "İnsanlar kendilerini çok zeki sanıyor ama aslında tüm gezegeni mahvediyoruz" diyor ve ekliyor: "Kunduz, doğa ve insan için iyi olan peyzajlar yaratmamıza yardımcı oluyor."

Bilim insanı Larsen de ona katılıyor: "İklim değişikliği ve kuraklıkla mücadele yollarını düşünmek için çok uğraşıyoruz. Kunduz bunun bir parçası olabilir." Ancak Larsen, kunduzun her yerde hoş karşılanmayacağını da belirtiyor. Örneğin bentlerin altını kazmalarını önlemek gerekiyor, çünkü bu durum bentleri istikrarsızlaştırabilir.

Yine de Larsen'e göre kunduz çoğu durumda bize yardımcı oluyor. Bu yılın başlarında memleketi Almanya'da bunu gözlemlemiş: "Sadece kunduzun toprağı nemli tuttuğu yerlerde çiftçiler ikinci kez çim hasadı yapabildi. Diğer yerlerde çok kuraktı. Belki bu insanlara farklı bakış açıları kazandırır."

Ancak Linz'deki kunduzseverler için kötü haber: Belediye projeye verdiği hibeyi yenilememiş, hatta yerel iklim fonunu tamamen kapatmış. Thurner, "Umarım proje daha küçük ölçekte de olsa devam edebilir" diyor. "Burada işe yaradığına dair kanıtımız var; yoksa şu an burada tek damla su olmazdı."