Yeni Zelanda seçimleri başa baş: Küçük partiler kilit rolde olabilir

Yeni Zelanda'daki parlamento seçimleri başa baş bir yarışa dönüştü. Başbakan Chris Luxon liderliğindeki merkez sağdaki National Partisi (Ulusal Parti), ana muhalefetteki Labour (İşçi Partisi) ile yarışı başa baş götürüyor. Oyların yüzde 80'inden fazlası sayıldığında her iki parti de yüzde 30 civarında seyrediyor.

Labour lideri Chris Hipkins, seçim gecesi yaptığı konuşmada durumu espriyle karşıladı: "Yeni Zelanda konuştu, ancak tam olarak ne söylediğini çözmek biraz daha uzun sürebilir." Hipkins'e göre partilerin birlikte çalışması gerektiği açık. Luxon da sonucun henüz kesinleşmediğini söyledi. Hipkins'i "çok çekişmeli bir seçim yarışı" nedeniyle tebrik eden Luxon, koalisyon görüşmelerine ilişkin öne çıkmak istemedi.

İki büyük parti arasında koalisyon olasılığı yok

National ve Labour arasında bir koalisyon ihtimali kesinlikle gündemde değil; bu şimdiye kadar hiç yaşanmadı. Bu nedenle taraflardan birinin diğer partilerle koalisyon kurması gerekecek. Seçim sonuçlarına göre küçük ve yeni partiler bu süreçte muhtemelen kilit rol üstlenecek. Hükümeti kimin kuracağının netleşmesi birkaç gün sürebilir.

Kesin olan tek şey, Yeni Zelanda'nın bir sonraki başbakanının Chris adını taşıyacağı. Ancak sonuçlar her iki büyük parti için de tarihsel olarak kötü. National Partisi üç yıl öncesine göre yaklaşık 10 puan kaybetti; Labour da beklentilerin altında kaldı. Birçok Yeni Zelandalının değişim isteği duyduğu anlaşılıyor.

Üç yıl önce iş başına gelen muhafazakâr koalisyon hükümeti, ekonomiyi düzlüğe çıkarma vaadiyle göreve gelmiş ancak bunu başaramamıştı. Yeni Zelandalılar yüksek geçim maliyetinden, inatla yüksek seyreden işsizlikten ve durgun ekonomiden şikayetçi. Ülkede ayrıca bir konut krizi de yaşanıyor.

Auckland Üniversitesi'nden ekonomist ve profesör Robert MacCulloch, "Geçim maliyeti çok yüksek, bu çoğu insan için en önemli konu" dedi. MacCulloch, mevcut hükümetin ekonomiyi iyileştiremediğini belirterek şunları söyledi: "Ancak Labour'a da pek güven yok. Koronavirüs salgınının ardından ülkeyi çok kötü bir ekonomik durumda bırakmışlardı. İnsanlar iki geleneksel iktidar partisinden pek etkilenmiş değil."

Genç ve eğitimli kişiler ülkeyi terk ediyor

Sarsılan ekonomi, birçok genç ve yüksek eğitimli kişinin ülkeyi terk etmesine yol açıyor. Geçen yıl rekor sayıda Yeni Zelandalı daha iyi bir yaşam arayışıyla yurt dışına gitti: yaklaşık 68 bin kişi, yani günde 185'ten fazla kişi. Bunların yüzde 60'ından fazlası, aynı iş için kendi ülkelerinde kazandıklarından genellikle binlerce dolar daha fazla kazanacakları Avustralya'ya taşındı.

38 yaşındaki Qiulae Wong'un liderliğindeki küçük ve görece yeni Opportunity Partisi (Fırsat Partisi), gençler arasındaki bu hoşnutsuzluğu dile getirdi. Parti, ilk kez parlamentoya girmek için gereken yüzde 5'lik seçim barajını aştı. Wong seçim gecesi coşkulu bir kalabalığa, "Yeni Zelandalılar mevcut durumdan bıktı. Seslerini duyurdular ve daha iyisinin mümkün olduğunu söylediler" dedi. Wong, kahraman gibi karşılandı. "Geleceğe ve yeni nesle odaklanarak siyaset yapma biçimimizi değiştirebileceğimize inanıyoruz" ifadelerini kullandı.

Parlamentoya giren yeni partinin, koalisyon görüşmelerinde sol ya da sağ olsun önemli bir rol üstlenmesi bekleniyor. Dikkat çeken bir nokta da Maori halkının haklarının çoğu parti için seçim kampanyasının önemli bir konusu olmaması. Yerli halkın konumunu gündeme taşıyan tek parti, Maori Partisi Te Pati Maori oldu. Ipsos'un son araştırmasına göre Yeni Zelandalıların yaklaşık yüzde 80'i Maori kültürünün korunmasını önemli buluyor. Ancak ankete katılanların sadece yüzde 3'ü bu konuları en önemli bulduğunu söyledi.

Parlamentodaki koltukların kesin dağılımı bu ayın sonunda seçim komisyonu tarafından açıklanacak. Kesin sonucun netleşmesi muhtemelen üç haftayı bulacak. Koalisyon hükümetinin kurulması da uzun sürebilir.