BM, Batı Sahra'daki barış gücünü geri çekiyor: Minurso sona erdi

Birleşmiş Milletler (BM), Batı Sahra'daki Minurso barış misyonunu sonlandırma kararı aldı. BM askerleri ve ekipmanları önümüzdeki haftalarda misyona katılan ülkelere geri dönecek. Cuma günü Rusya, Minurso'nun görev süresinin uzatılmasına ilişkin ABD tasarısını veto etti. Böylece 35 yıl süren barış operasyonu, çatışma çözülmeden sona eriyor.

Batı Sahra'daki mücadele, dünyanın en uzun süreli ve karmaşık çatışmalarından biri olarak görülüyor. Atlantik Okyanusu kıyısındaki bölge, Hollanda'nın altı katı büyüklüğünde ve değerli fosfat madeni açısından zengin. Fas, bölgenin tarihsel olarak krallığa ait olduğunu, İspanya'nın 1884'te bölgeyi ilhak etmesinden çok öncesine dayandığını savunuyor.

1975'ten bu yana süren mücadele

Diğer tarafta bağımsız bir devlet için mücadele eden Polisario bağımsızlık hareketi bulunuyor. Bölge üzerindeki diplomatik ve zaman zaman silahlı mücadele 1975'ten beri devam ediyor. Fas, Batı Sahra'nın büyük bölümünü kontrol ediyor. Cezayir'in desteklediği Polisario ise Fas'ın askeri kum setinin doğusundaki alanları elinde tutuyor.

BM, 1991'de Minurso barış misyonunu kurdu. Misyon, Fas ile Polisario arasındaki ateşkesi denetleyecek ve Batı Sahra'nın geleceğine ilişkin referandumun yolunu açacaktı. Ancak 2020'den bu yana ateşkes bozulmuş durumda ve küçük çaplı çatışmalar yaşanıyor. Minurso bu olayları BM'ye bildiriyordu; misyonun ayrılmasıyla bağımsız gözlemci de ortadan kalkacak.

Planlanan referandumda halk, kendi devletini mi yoksa Fas'ın bir parçası olarak devam etmeyi mi tercih edeceğini oylayacaktı, ancak bu hiç gerçekleşmedi. Fas ve Polisario, başta kimlerin oy kullanacağı olmak üzere çeşitli konularda anlaşamadı. Daha sonra Fas, bağımsızlığın seçeneklerden biri olduğu bir referanduma karşı çıktı.

Ateşkesin sona ermesi ve diplomatik gelişmeler

Kasım 2020'de Fas ile Polisario arasındaki 30 yıllık ateşkes sona erdi. Bunun nedeni, Fas'ın Guerguerat sınır kapısı yakınında düzenlediği askeri operasyondu. Polisario yanlıları haftalarca geçişi engellemiş, Fas ordusu müdahale etmişti. Polisario bunu 1991 ateşkesinin ihlali olarak değerlendirdi ve silahlı mücadeleyi yeniden başlatacağını duyurdu. O tarihten bu yana yeniden silahlı çatışmalar yaşanıyor, ancak geniş çaplı bir savaş söz konusu değil.

10 Aralık 2020'de önemli bir diplomatik gelişme yaşandı: ABD Başkanı Trump, Fas'ın Batı Sahra üzerindeki egemenliğini tanıdı. Bu, Fas'ın İsrail ile ilişkilerini normalleştirmeyi kabul etmesinin ardından geldi. Fas için bir atılım olan bu kararı Polisario kınadı.

Fas, 2007'de çatışmanın çözümü için alternatif bir plan sundu. Bu plana göre bölge bazı alanlarda özerklik kazanacak ancak kesin olarak Fas topraklarının parçası olarak kalacaktı. 2020'den bu yana ABD, Fransa ve İspanya gibi giderek daha fazla Batılı ülke bu özerklik planını destekliyor.

Cuma günü BM Güvenlik Konseyi'nde Minurso'nun görev süresinin uzatılmasına ilişkin oylama yapıldı. ABD'nin BM Büyükelçisi Mike Waltz, BM misyonunun rolünü değiştiren yeni bir karar tasarısı sundu. Buna göre misyonun adındaki referanduma atıfta bulunan 'R' harfi kaldırılacak ve misyon bundan sonra Minuso olarak anılacaktı. Rusya delegasyonu, misyonun adının korunması ve referandum planının müzakere masasında tutulması için karşı teklif verdi. Güvenlik Konseyi bunu reddetti.

BM askerlerinin geri çekileceğinin açıklanması üzerine Genel Sekreter António Guterres, barış müzakerelerinin devam edeceğini belirtti. Batı Sahra özel temsilcisi Staffan de Mistura, Polisario ile Fas arasındaki müzakerelerin lideri olarak görevine devam edecek.

Guterres ayrıca taraflara ateşkese uymaları çağrısı yaptı. BM yetkilisi, BM askerleri çekildikten sonra bölgede şiddetin yeniden alevlenmesinden endişe ediyor. Dışişleri Bakanı Nasser Bourita, Fas'ın BM askerlerine geri çekilme sırasında destek vereceğini vaat etti. Ayrıca Fas'ın ateşkese bağlı kalacağını bildirdi. Fas, barış müzakerelerine hazır olduğunu ancak bunun için Fas'ın özerklik planının bölgenin geleceğine ilişkin görüşmelerin tek temeli olması şartını öne sürüyor.

Polisario ise BM askerlerinin geri çekilmesinin olası sonuçlarından büyük endişe duyduğunu açıkladı. Hareket, ABD tasarısını veto ettiği için Rusya'ya teşekkür etti ve Sahravi halkının kendi kaderini tayin hakkına verdiği destekten dolayı minnettarlığını dile getirdi.