BM: Büyüyen iklim etkileriyle mücadelede mali boşluk sürüyor

Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın (UNEP) yıllık raporuna göre, gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğinin etkilerine uyum sağlamak için yılda yaklaşık 300 milyar dolara ihtiyacı var. 2024 yılında sanayileşmiş ülkeler bu amaçla yaklaşık 30 milyar dolar katkıda bulundu. Bu, bir önceki yıla göre bir miktar artış olsa da ihtiyacın çok altında kalıyor.

Raporda, kuraklık, deniz seviyesinin yükselmesi gibi iklim etkilerinin her geçen gün büyüdüğü ve buna bağlı olarak koruma maliyetlerinin de arttığı belirtiliyor. Örneğin, artan kuraklık ülkeleri ek içme suyu kaynaklarına veya yeni tarım yöntemlerine yatırım yapmaya zorlarken, yükselen deniz seviyeleri daha yüksek setlerin inşa edilmesini gerektiriyor.

Paris Anlaşması'na göre zengin ülkeler, gelişmekte olan ülkelere iklim yardımı yapmakla yükümlü. Ancak bu yardımın bir kısmı şirket yatırımları yoluyla sağlanabiliyor; ne var ki şirketler genellikle iklim adaptasyonuna yatırım yapmıyor. Çünkü bir set, güneş enerjisi santralinin aksine kâr getirmiyor. Bu nedenle adaptasyon önlemlerinin finansmanında daha çok hibe veya düşük faizli krediler öne çıkıyor.

Beş yıl önce Glasgow'daki BM iklim zirvesinde zengin ülkeler, yoksul ülkelerdeki iklim adaptasyonuna katkılarını ikiye katlama sözü vermişti. Bu, 2025'ten itibaren yılda yaklaşık 40 milyar doların gelişmekte olan ülkelere gitmesi anlamına geliyordu. Resmi rakamlar gecikmeli açıklandığı için hedefe ulaşılıp ulaşılmadığı ancak gelecek yıl netleşecek.

Yeni hedef belirsiz

BM raporuna katkıda bulunan iklim araştırmacısı Pieter Pauw, bu hedefe ulaşılmasının olası görünmediğini söylüyor. Pauw'a göre Hollanda, Almanya ve ABD gibi ülkeler son yıllarda kalkınma ve iklim yardımlarında önemli kesintiler yaptı. Pauw, "Bu, sorunları önceden kabullenmek anlamına geliyor" diyor. Ona göre bu durum sadece ülkelerin iklim felaketlerinden büyük zarar görmesine yol açmakla kalmayacak, aynı zamanda ülkeler arasında yeni gerilimlere de neden olacak.

Nitekim yıllar önce zengin ülkelerin yoksul ülkelere yönelik daha önceki bir taahhüdünü yerine getirmemesi, çeşitli iklim zirvelerinde huzursuzluğa yol açmıştı. Avrupa ülkeleri daha hızlı iklim eylemi isterken, gelişmekte olan ülkeler zengin ülkelerin iklim desteği sözlerini tutmaması halinde buna yanaşmıyor.

Geçen yıl Brezilya'daki iklim zirvesinde ise önümüzdeki on yıl için iklim adaptasyonu finansmanını üç katına çıkarma kararı alındı. Ancak bu anlaşma belirsiz kaldı: net bir miktar belirlenmedi ve kimlerin katkıda bulunması gerektiği açıklığa kavuşturulmadı. BM araştırmacıları, kullanılan hesaplama yöntemine bağlı olarak 2035 yılında 85 ila 120 milyar dolar arasında iklim adaptasyonu finansmanı sağlanması gerektiğini yazıyor. Bu, bugünküne göre önemli bir artış olsa da yıllık 300 milyar dolarlık maliyeti karşılamaya hâlâ yetmiyor.

Pauw, "Bu açığı kapatmanın çok zor olacağını düşünüyorum" diyor. "Aslında imkânlar var, ancak o zaman sadece uluslararası finansmanın ötesine bakmamız gerekiyor."

Afrika ülkeleri, önümüzdeki hafta Türkiye'nin Antalya kentinde başlayacak BM iklim zirvesinde yeni finansman hedefinin nasıl doldurulacağına dair resmi müzakereler başlatılmasını talep ediyor. Ancak zengin ülkelerin buna razı olup olmayacağı belirsiz.

AB Komiseri Wopke Hoekstra geçen hafta Bloomberg'e verdiği demeçte, yeni iklim yardımı müzakerelerinin kendisi açısından sonuçsuz olduğunu söyledi. "En azından bizim o parayı katkı olarak vermemiz gerektiği ölçüde."

AB, uzun yıllardır daha fazla ülkenin uluslararası iklim yardımına katkıda bulunmasını savunuyor. Çin ve Suudi Arabistan resmen hâlâ gelişmekte olan ülke statüsünde, ancak Hoekstra'ya göre bu ülkeler de katkı sağlayabilir. BM raporuna göre bu yönde artan bir eğilim olsa da bu katkılar şu ana kadar küresel hedeflere sayılmıyor.

Yardım kuruluşu Prosper Global adına müzakereleri izleyen Barbara Rosen Jacobson, Türkiye'deki zirvenin tartışmalarla başlamasını bekliyor. "Her iki tarafta da çok fazla hoşnutsuzluk var" diyor. Bu durum zirvenin önemli bir gecikmeyle başlamasına yol açabilir. Daha önce 2024 ve 2022'de de hangi konuların gündeme alınacağı konusunda anlaşmazlık çıkmış ve bunda yine büyük ölçüde para meselesi etkili olmuştu.