BM: İklim finansmanı yetersiz kalıyor

Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın (UNEP) yeni raporuna göre, yoksul ülkeleri iklim değişikliğine karşı daha az kırılgan hale getirmeyi amaçlayan mali kaynaklar milyarlarca dolar eksik kalıyor. Raporda ayrıca küresel ısınmanın 1,5 santigrat derecenin altında tutulması ihtimalinin şimdilik ortadan kalktığı belirtiliyor.

Rapora göre 2024'te zengin ülkelerin gelişmekte olan ülkelere yaptığı katkı yaklaşık 30 milyar dolara çıktı. Ancak ülkelerin daha önce üzerinde anlaştığı önemli finansman hedefi olan 2025 için 40 milyar dolar hedefine ulaşılması zor görünüyor. Eksik kalan finansman, önümüzdeki hafta Türkiye'de yapılacak iklim zirvesinde yeniden tartışma konusu olacak.

UNEP direktörü Inger Andersen, "Dünya mevcut iklime uyum sağlamaya bile hazır değil, 1,5 derecenin aşılmasının getireceği sonuçlara hazır olması ise hiç mümkün değil" dedi. Andersen, zarar ve can kayıplarını önlemek için ülkeleri iklim zirvesinde katkılarını artırmaya çağırdı.

Uyum planlarında geride kalma

Rapor, yıllar boyunca olduğu gibi planların uygulanmasının yine çok geride kaldığını ortaya koyuyor. Bu durum, yoksul ülkelerin iklim hedeflerinin önünde engel oluşturuyor. İklim finansmanı uzmanı ve Eindhoven Teknik Üniversitesi'nden Pieter Pauw, "Daha fazla finansman gelmediği sürece bu ülkelerin hedeflerini gerçekleştirmesi, hedeflerini yükseltmesi ise çok zor olacak. O zaman her şey kilitleniyor" diye konuştu. Pauw da önceki yıllar gibi bu raporun hazırlanmasında yer aldı.

Araştırmacılar bu kez geçen yılki iklim zirvesinde ortaya atılan büyük bir planı da inceledi. Buna göre ülkelerin 2035'e kadar gelişmekte olan ülkelere iklim değişikliğinin etkilerine karşı korunmaları için üç kat daha fazla ödeme yapması öngörülüyor. Bu, zengin ülkelerden yoksul ülkelere yılda 85 ila 120 milyar dolar aktarılması anlamına geliyor. Bu tutar mevcut rakamdan belirgin biçimde yüksek olsa da yoksul ülkelerin o dönemde karşılaşacağı yüksek maliyetler için hâlâ yeterli değil. Araştırmacılar, enflasyon düzeltmesi yapıldığında gereken tutarın o zamana kadar 420 milyar dolara çıkacağını belirtiyor.

Yoksul ülkelerde artan hoşnutsuzluk

Gereken finansman ile mevcut kaynak arasındaki fark, tarihsel olarak ısınmaya zengin ülkelerden çok daha az katkıda bulunan yoksul ülkelerde büyüyen bir hoşnutsuzluk kaynağı. Bu ülkeler, ekonomilerini yoğun sera gazı salımıyla kuran zengin sanayi ülkelerinin, kendi ülkelerini daha az kırılgan hale getirmek için ödeme yapmasını istiyor. Zengin ülkeler bunu teoride kabul ediyor, ancak UNEP'in tekrar tekrar uyardığı gibi pratikte kesenin ağzını yeterince açmıyor.

Gelişmekte olan ülkelerin finansman eksikliğine ilişkin hoşnutsuzluğu iklim zirvelerinde sık sık gündeme geliyor ve son yıllarda tartışmalar sert geçiyor. Yardım kuruluşu Prosper Global'dan Barbara Rosen Jacobson, "Tam da uyum ihtiyacı her zamankinden hızlı büyürken finansman durma noktasında" değerlendirmesini yaptı. Ona göre bu nedenle gereken ile mevcut olan arasındaki uçurum büyümeye devam ediyor; oysa kırılgan ülkelerin değişen iklime uyum sağlamak için daha fazla desteğe ihtiyacı var.

Finansman uzmanı Pauw, Schoof kabinesinin tasarruflarının ardından Jetten kabinesinin iklim finansmanını yeniden artırmasını yoksul ülkeler için olumlu bir gelişme olarak görüyor. Ancak Pauw, "Almanya ve Birleşik Krallık gibi diğer ülkeler ise tam tersine düşürdü" dedi. Pauw'un olumlu bulduğu bir başka gelişme, gelişmekte olan ülkelerden diğer gelişmekte olan ülkelere giden para miktarı. UNEP raporuna göre bu tutar 2019 ile 2024 arasında 3,8 milyar dolardan 9,6 milyar dolara çıktı. Bu artışta büyük ölçüde farklı bir hesaplama yöntemi etkili olsa da söz konusu ülkelerin de önemli katkı sağladığını gösteriyor. Pauw, "Beklediğimden fazlaydı. Buna açıkçası sevindim" diyerek bunu önemli bir tespit olarak nitelendirdi. Pauw, "Bu, finansmanın gelecekte nasıl olması gerektiği tartışmasını biraz daha açabilir. Çünkü birkaç sanayi ülkesinin her şeyi ödemesi söz konusu olamaz" dedi.