Danışma kurulu: Yeni serbest çalışan yasası belirsizliği artırıyor

Çalışma ve Katılım Bakanı Thierry Aartsen'in (VVD) serbest çalışanlara ilişkin yasa teklifi, Hollanda'da uzun süredir tartışılan "sahte serbest çalışma" (schijnzelfstandigheid) sorununa netlik getirmeyi amaçlıyor. Ancak Düzenleme Yükü Danışma Kurulu (ATR), mevcut haliyle teklifin tam tersi bir etki yaratabileceğini, yeni belirsizlikler doğurabileceğini ve idari yükü artırabileceğini değerlendirdi. Volkskrant'ın ATR'nin değerlendirmesine dayandırdığı habere göre, kurul teklifin asıl soruna çözüm getirmediğini belirtiyor.

Sahte serbest çalışma, bağımsız çalışanların aslında iş sözleşmesi kapsamında yapılması gereken işleri yapması anlamına geliyor. Bu kişiler çalışanlara tanınan korumalardan yararlanamıyor, işverenler de onlar adına sosyal güvenlik primi ödemiyor. Hollanda'da 2016'dan bu yana sahte serbest çalışmayla mücadele eden bir yasa bulunuyor; ancak yasa, mahkemenin Deliveroo kuryelerinin serbest çalışan değil çalışan sayılması gerektiğine karar vermesinin ardından 2025'te uygulanmaya başlandı.

Yürürlükteki yasa, kimin serbest çalışan, kimin çalışan olduğu konusunda yeterince açık değil. Bu belirsizlik nedeniyle birçok işletme bağımsız çalışanlarla sözleşme yapmaktan kaçınıyor, birçok serbest çalışan da faaliyetini bırakıyor.

İki değerlendirme kriteri önerisi

Bakan Aartsen bu belirsizliği azaltmak için serbest çalışanların kendi statülerini değerlendirebileceği iki kriter önerdi. İlk kriter, kişinin gerçekten bağımsız bir girişimci olup olmadığını, yani işini istediği yer ve zamanda yapıp yapamadığını inceliyor. İkinci kriter ise serbest çalışan ile işveren arasındaki ilişkiyi değerlendiriyor. Bu kriterleri karşılayan ve pratikte de bunlara uyan kişilerin para cezası veya vergi tarhiyatıyla karşılaşmaması öngörülüyor.

Ancak ATR'ye göre bu düzenleme yalnızca iki kriteri tam olarak karşılayan serbest çalışanlara netlik sağlıyor. Diğerleri, başlangıçta belirsizliğe yol açan ve çok çeşitli koşulları dikkate alan mevcut çerçeveyi kullanmak zorunda kalıyor.

Kurul, teklifin yalnızca temel sorunu çözmediğini, aynı zamanda yeni belirsizlik katmanları getirdiğini belirtiyor. Serbest çalışan ile müşteri arasındaki ilişkinin niteliği sözleşme süresince değişirse, tarafların düzenlemelerinin artık sahte serbest çalışma kapsamına girmediğinden emin olmak için değerlendirme kriterlerini yeniden gözden geçirmesi gerekiyor. ATR, her değişiklikte değerlendirmenin tekrarlanması şartını "gereksiz yere yük getirici" olarak nitelendirdi.

Önceden netlik sağlamak zor

ATR ayrıca, Aartsen'in amaçladığı gibi serbest çalışanlara ve müşterilere işe başlamadan önce netlik sağlamanın doğası gereği zor olduğuna dikkat çekti. Bir sözleşmenin sahte serbest çalışma olup olmadığı tamamen işin pratikte nasıl yapıldığına bağlı.

Kurul, tüm bunların ışığında yasa teklifinin gerçekten "katma değer" sunup sunmadığını sorguluyor.

Bakan Aartsen, Volkskrant'a yaptığı açıklamada tavsiyeyi "kaşlarını kaldırarak" okuduğunu söyledi. Aartsen, teklifinin "daha az idari yük" getireceğine ve geniş bir serbest çalışan grubu için netlik sağlayacağına inanmaya devam ediyor.

Yasa teklifinin Temsilciler Meclisi ve Senato tarafından görüşülmesi gerekiyor; bu da teklifin yakın zamanda yürürlüğe girmeyeceği anlamına geliyor. Her iki meclis de teklifi değiştirmeden kabul ederse, en erken 2028'de uygulanabilecek.