Ekonomistler: Çalışan üzerindeki vergi yükü artıyor, servet vergilendirilmiyor

Hollanda'da Prensler Günü'nde açıklanan bütçe planlarına yönelik eleştirilerin önemli bölümü, çalışanların vergi yükünün artmasına odaklanıyor. Hükümetin gelecek yıl için öngördüğü 6 milyar euroluk yük artışının 5,8 milyar euroluk kısmı emek üzerindeki vergilerden oluşuyor. Bu tespiti Danıştay (Raad van State) geçen gün açıkladı.

Muhalefetten iktidara birçok siyasetçi, çalışmanın daha fazla kazanç sağlaması gerektiğini söylüyor. Peki vergi gelirlerini koruyarak emek üzerindeki yük nasıl azaltılabilir? İki ekonomi profesörü konuya ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Emek ile sermaye arasındaki dengesizlik

Amsterdam Vrije Üniversitesi'nde ekonomi ve kamu maliyesi profesörü olan Bas Jacobs, ekonomistler arasında, sermaye gelirine kıyasla emek gelirinden çok daha fazla vergi alındığı konusunda görüş birliği olduğunu belirtiyor. Rotterdam'daki Erasmus School of Economics'te öğretim üyesi olan Aart Gerritsen de servetin daha fazla vergilendirilmesi durumunda emek üzerindeki tarifenin düşürülebileceğini ifade ediyor.

Her iki uzman, bunun için kutu 3'teki (box 3) mevcut tarifenin yükseltilmesini önermiyor. Şu anda sermaye gelirleri üzerinden alınan yüzde 36'lık oran, uluslararası karşılaştırmada zaten yüksek sayılıyor. Ancak Hollanda'da vergilendirilmeyen, hatta sübvanse edilen önemli servet kalemleri bulunuyor: Kendi evi ve birikmiş emeklilik.

İnsanlar kendi evleri için konut forfait'sı (eigenwoningforfait) üzerinden bir miktar vergi ödüyor ancak buna karşılık gelen ipotek faizi indirimi (hypotheekrenteaftrek) çok daha büyük. Net sonuçta konut için devletten sübvansiyon alınıyor. Tüm emeklilik fonlarının toplam varlığı 2000 milyar euronun üzerinde ve fonlar servet gelirleri üzerinden vergi ödemiyor.

Gerritsen, "Devlet burada da üstüne para koyuyor" diyor. Çünkü çalışırken gelirinizin bir kısmını emeklilik fonuna yatırdığınızda vergi ödemiyorsunuz. Emekli maaşı ödendiğinde ise ödenen gelir vergisi, çalışanların ödediği gelir vergisinden çok daha düşük oluyor.

Öneriler ve siyasi engeller

Bas Jacobs, "Bu servet kalemlerinden elde edilen gelirlere ılımlı bir vergi getirilirse bu on milyarlarca euro gelir sağlar. Bu gelirle emek üzerindeki vergi düşürülebilir" diyor ve ekliyor: "Böylece vergi yükü emek ile sermaye arasında daha dengeli dağılır." Jacobs'a göre evler ve emeklilikler, tasarruf ve yatırımlar gibi vergilendirilirse gelir vergisi tarifeleri yaklaşık 10 puan düşürülebilir. Şu anda ilk iki vergi diliminin oranı yüzde 37 civarında. 78.000 euronun üzerindeki gelir için geçerli olan üçüncü dilimin oranı ise yüzde 49'un üzerinde.

Jacobs, verginin emek ve sermaye arasında daha iyi dağıtılmasının ekonomi için daha faydalı olduğunu savunuyor. "İnsanlar daha fazla ve daha uzun çalışmak, kariyer yapmak ve girişimcilik için daha fazla teşvik alır. Ekonomi finansal şoklara karşı daha az duyarlı hale gelir." Ona göre bunun getirisi, sermaye gelirleri üzerindeki ortalama vergi yükünün bir miktar artmasının sakıncasından daha büyük.

Erasmus Üniversitesi Rotterdam'dan Aart Gerritsen ise çalışmayı daha kazançlı hale getirmenin bir başka yoluna işaret ediyor: ödenekler ve vergi indirimleri. "Orta gelirlilerin önemli bir kısmı da ödeneklerden ve vergi indirimlerinden faydalanıyor. Bu destekler orta gelir düzeyinde azaltılıyor. Bu nedenle orta gelirli biri 100 euro daha fazla kazandığında bunun büyük bir kısmını daha fazla vergi ve daha az ödenek ile indirim olarak kaybediyor."

Gerritsen'e göre bu durum, orta gelirlilerin daha fazla çalışmasını gereksiz yere caydırıcı hale getiriyor. Bu nedenle ödenek ve indirimlerin en düşük gelirlilere daha fazla odaklanmasını öneriyor. Çünkü çalışanların en büyük grubu orta gelirliler ve bu durumda daha fazla çalışmak için daha fazla teşvike sahip olacaklar.

Ekonomistlerin çalışmayı daha kazançlı hale getirmek için önerileri var. Peki neden uygulanmıyor? Bas Jacobs, "Varlıklılar, ev sahipleri, emekliler çıkarlarını çok iyi savunuyor" diyor. "Onların tersine giderse büyük bir seçim sorunuyla karşılaşırsınız."

Gerritsen ise "İnsanlar öncelikle 'kendi evimden daha fazla vergi alınacak' duyuyor. Ama başka bir yerde daha az vergi ödeyeceklerini fark etmiyorlar. Bu, siyasetin anlatmakta zorlandığı bir mesaj" değerlendirmesinde bulunuyor.

Gerritsen yine de yavaş değişimler olduğunu belirtiyor. Örneğin Hristiyan Demokratlar (CDA) uzun süre ipotek faizi indiriminin kademeli olarak kaldırılmasına karşıydı. Ancak son seçimlerde bu uygulamayı desteklediler.