Opet şirketleri rekor kârda: benzin fiyatı neden düşmüyor?

Greenpeace adına yapılan bir araştırmaya göre petrol şirketleri, İran savaşının başlamasından bu yana Avrupa Birliği'nde 36 milyar euro ek kâr elde etti. Bu kârın büyük bölümünün sürücülere akaryakıt satışından geldiği belirtiliyor. Savaş nedeniyle dünya genelinde ciddi bir petrol kıtlığı oluştu ve ham petrolün alış fiyatı belirgin şekilde arttı. NU.nl'ün görüştüğü uzmanlar, okuyucuların bu çelişkiye ilişkin sorularını yanıtladı.

Ham petrol pahalanırken kâr nasıl artıyor?

Lahey Stratejik Araştırmalar Merkezi'nden (HCSS) enerji uzmanı Lucia van Geuns'a göre Shell veya BP gibi büyük petrol şirketleri işin büyük bölümünü kendileri yapıyor: petrol çıkarma ve taşımadan ham petrolü kendi rafinerilerinde akaryakıta dönüştürmeye ve bunu istasyonda satmaya kadar. Bu nedenle söz konusu şirketlerin örneğin petrolü yer altından çıkarmak için yaptıkları maliyetlerde fazla bir değişiklik olmuyor.

Ancak İran'daki savaş ve jeopolitik gerilimler nedeniyle dünya piyasasında petrol fiyatı yükseldi. ING'de enerji ekonomisti olan Gerben Hieminga, Orta Doğu ve Rusya'daki rafinerilerin insansız hava aracı saldırılarıyla yıkıldığını ya da üretimlerinin azaldığını söylüyor. Hieminga'ya göre bu nedenle dünya genelinde petrol rafine etme kapasitesi çok düşmüş durumda. Shell gibi büyük şirketler bu fabrikaların sahibi olduğu için bu kıtlık döneminde en çok akaryakıt üretiminden kazanıyor.

Uzmanlar, bu şirketlerin rafineri kârının yanı sıra ham petrol ticaretinden de önemli gelir elde ettiğini belirtiyor. Van Geuns, ham petrolü elinde bulundurmayan ancak petrolü ucuza alıp daha yüksek fiyata satarak para kazanan ticaret evlerinin de şu anda petrol sektöründe büyük kâr sağladığını ekliyor.

Pompa fiyatları neden yüksek kalıyor?

Van Geuns, "Petrol şirketleri bunu neden yapsın? Kâr etmek piyasanın işleyişinin bir parçası. Şirketler bazen çok kazanır, bazen hiç kazanmaz. Koronavirüs salgını sırasında insanlar evde kalmak zorunda kaldığı için birçok petrol şirketi zarar etmişti. Şimdi petrol kıtlığı ve belirsizlik olduğu için çok kazanıyorlar" diyor.

Hieminga da yüksek fiyatların piyasa işleyişinin bir parçası olduğuna dikkat çekiyor. Ona göre yüksek fiyatlar aynı zamanda piyasayı yeniden dengeye getirmenin bir aracı; dizel ve benzin talebi bu yüksek fiyatlar nedeniyle bir miktar azalacak.

Siyaset neden kârlara el koymuyor?

Uzmanlara göre petrol şirketlerinin kâr vergisini artırmanın dışında bu kârları sınırlamak için fazla seçenek bulunmuyor. Ayrıca hükümet, petrol ve akaryakıt fiyatları tamamen dünya piyasasındaki gelişmelere bağlı olduğu için böyle bir şirketi yasal olarak daha ucuza satmaya zorlayamıyor.

Hieminga, "Petrol sektörünün şu anda yaşadığı olağanüstü bir durum. Bu savaşlar nedeniyle petrol şirketleri çok kâr ediyor. Siyaset olarak bu kârları vergilendirebilirsiniz, ancak bir ülke olarak bu şirketlere başka alanlarda da ciddi şekilde ihtiyaç duyuyorsunuz. Hükümet olarak piyasayı şirketlerin ülkenizi terk etmek isteyeceği kadar çekici olmaktan çıkarmak istemezsiniz" diyor.

Van Geuns ise uluslararası petrol şirketlerinin ülkenizde elde ettiği kârlara ulusal hükümet olarak müdahale etmenin çok zor olduğunu belirtiyor. Ona göre bu yalnızca şirketin Hollanda'da kanıtlanabilir şekilde elde ettiği kâr üzerinden yapılabiliyor. Hükümetin şirketlerin Hollanda dışında elde ettiği kârlar üzerinde görüşü ve denetimi bulunmuyor. Uzmanlar, birçok kişinin hükümetin müdahale etmesini istemesini anlaşılır buluyor ancak bunun pratikte uygulanmasının güç olduğunu vurguluyor.