Petrol şirketleri kâr ederken benzin fiyatını neden düşürmüyor?

Greenpeace adına yapılan bir araştırmaya göre, İran savaşının başlamasından bu yana Avrupa Birliği'nde petrol endüstrisi 36 milyar euro kâr elde etti. Bu kârın büyük bir kısmının sürücülere yakıt satışından geldiği belirtiliyor. Savaş nedeniyle dünya genelinde ciddi bir petrol kıtlığı oluştu ve ham petrolün alım fiyatı önemli ölçüde arttı. NU.nl'nin görüşlerine başvurduğu uzmanlar, okuyucuların bu konudaki sorularını yanıtladı.

Ham petrol pahalıyken kâr nasıl artıyor?

Lahey Stratejik Araştırmalar Merkezi (HCSS) enerji uzmanı Lucia van Geuns, Shell veya BP gibi büyük petrol şirketlerinin petrol çıkarma, taşıma, kendi rafinerilerinde ham petrolü yakıta dönüştürme ve pompa satışı gibi birçok aşamayı kendilerinin yürüttüğünü söylüyor. Bu nedenle bu şirketler için örneğin petrol çıkarma maliyetlerinde fazla bir değişiklik olmuyor.

Ancak İran'daki savaş ve jeopolitik gerilimler nedeniyle dünya piyasasında petrol fiyatı yükseldi. ING enerji ekonomisti Gerben Hieminga, Orta Doğu ve Rusya'daki rafinerilerin insansız hava aracı saldırıları sonucu tahrip olduğunu veya üretimlerini azalttığını belirtiyor. Bu nedenle dünya genelinde petrol rafine etme kapasitesi çok düşük. Hieminga, Shell gibi büyük şirketlerin bu fabrikalara sahip olması sayesinde kıtlık döneminde yakıt üretiminden en çok kazanan taraf olduklarını söylüyor.

Şirketler rafinajdan kazanmanın yanı sıra ham petrol ticaretinden de gelir elde ediyor. Van Geuns, petrol ticareti yapan evlerin de şu anda yüksek kâr sağladığını, bu kuruluşların ham petrol sahibi olmadığını ancak petrolü akıllıca alıp daha yüksek fiyata satarak para kazandığını aktarıyor.

Pompa fiyatları neden indirilmiyor?

Van Geuns, petrol şirketlerinin pompa fiyatlarını neden düşürmediği sorusuna "Neden düşürsünler ki? Kâr etmek piyasanın işleyişinin bir parçasıdır. Bazen şirketler çok kazanır, bazen hiç kazanamaz" diyor. Koronavirüs pandemisi sırasında birçok petrol şirketinin zarar ettiğini hatırlatıyor. Hieminga da yüksek fiyatların piyasa dengesini sağlamak için bir araç olduğunu, dizel ve benzin talebinin yüksek fiyatlar nedeniyle bir miktar azalacağını belirtiyor.

Uzmanlar, petrol şirketlerinin kârını sınırlamak için kâr vergisini artırmak dışında fazla seçenek olmadığını söylüyor. Ayrıca hükümetin bir şirketi yasal olarak daha ucuza satmaya zorlayamayacağını, çünkü petrol ve yakıt fiyatlarının tamamen dünya piyasasındaki gelişmelere bağlı olduğunu vurguluyorlar. Hieminga, "Şu anda petrol endüstrisi için olağanüstü bir durum var. Bu savaşlar nedeniyle şirketler büyük kâr ediyor. Politik olarak bu kârları vergilendirebilirsiniz, ancak bir ülke olarak bu şirketlere başka alanlarda da ihtiyacınız var. Hükümet olarak piyasayı şirketlerin ülkeden ayrılmak isteyeceği kadar çekici olmaktan çıkarmak istemezsiniz" diyor. Van Geuns ise ulusal hükümetin uluslararası petrol şirketlerinin ülkede elde ettiği kâra müdahale etmesinin çok zor olduğunu, bunun yalnızca şirketin Hollanda'da kanıtlanabilir şekilde elde ettiği kâr üzerinden yapılabileceğini ekliyor. Hükümetin şirketlerin Hollanda dışında elde ettiği kârlar üzerinde görüş ve denetim imkânı bulunmuyor. Uzmanlara göre halkın hükümetin müdahale etmesini istemesi anlaşılır olsa da bunu pratikte uygulamak oldukça güç.