Fas'ta seçim günü: gençler sandığa gitmiyor

Fas'ta bugün parlamento seçimleri yapılıyor. Ülke genelinde 15,8 milyon kayıtlı seçmen, Temsilciler Meclisi'ne girecek 395 yeni üyeyi belirlemek için oy kullanacak. Faslı seçmenler iki ayrı oy verecek: biri yerel aday listesine, diğeri bölgesel listeye.

Ancak seçime katılım konusunda ülke genelinde belirgin bir isteksizlik göze çarpıyor. Özellikle gençler arasında sandığa gitme niyeti çok düşük. Fas hükümetinin verilerine göre 18-24 yaş arası seçmenler, kayıtlı seçmenlerin yalnızca yüzde 4'ünü oluşturuyor.

Gençlerin siyasete güvensizliği

Genç Faslılar arasındaki siyasete güvensizlik, özellikle son bir yılda yaşananlarla daha da arttı. Bir yıl önce Gen Z 212 hareketinin gençleri kitlesel olarak sokaklara çıkmıştı. Daha iyi sağlık hizmeti, eğitim ve yolsuzlukla mücadele talepleri polisin sert müdahalesiyle karşılanmıştı. Temmuz sonunda yaşam koşullarına duyulan hoşnutsuzluk bir kez daha ortaya çıktı. Büyük çoğunluğu Faslı olan on binlerce göçmen, Avrupa'da daha iyi bir yaşam umuduyla İspanya'nın Ceuta bölgesine geçmeye çalıştı.

Kazablanka'da genç Faslılar oy kullanıp kullanmayacakları sorusuna inançsızlıkla ya da tamamen ilgisizlikle yanıt veriyor. 25 yaşındaki Amina da bu isimlerden biri: "Oy vermem için hiçbir neden yok. Oyumu verebileceğim kimse yok. Bütün siyasetçiler kendi çıkarları için çalışıyor." Amina, Fas demokrasisine duyduğu güvensizliği özellikle hükümetin protestolara verdiği tepkiye bağlıyor. "Gen Z 212 ile sokağa çıktığımızda tamamen görmezden gelindik. Ama görünüşe göre burada işler böyle yürüyor" diyor.

27 yaşındaki Mohcine de oy kullanmayı düşünmüyor: "Bu işi yapamayacak birine oy verirsem ülke daha da geriye gider. Adayların çoğu bir şey ifade etmiyor."

Midelt'te umut arayışı

Fas demokrasisine olan umudunu henüz yitirmeyen gençler de var. 27 yaşındaki siyasetçi Oussama Barik, Midelt vilayetinde Parti de l'Unité et de la Démocratie'den aday oldu. Aynı zamanda yaşıtlarını oy kullanmaya teşvik etmeye çalışıyor. "Aday oldum çünkü Midelt'te seçimlerde hep aynı isimlerle karşılaşıyoruz. Yeni bir şey getirmeye çalışıyoruz; genç Faslılara hitap eden konularla yeni bir hareket. Siyasetteki yozlaşmış düşünce ve davranış biçimine de son vermek istiyoruz" diyor.

Orta Atlas Dağları'nda yer alan Midelt, Fas'ın geri kalmış bölgelerinden biri. Daha iyi bir gelecek için pek fırsat yok; hastane ve okul gibi hizmetler yetersiz. Barik, parlamentoda hem Midelt halkının hem de diğer Faslıların ülkenin ekonomik ilerlemesinden pay almasını sağlamak istiyor.

Seçim kampanyasında arkadaşları ve ailesinden oluşan bir ekip Barik'e destek veriyor. Ekip, Barik'in parlamentoya girerek sıradan insanların yaşamında gerçek bir değişim yaratacağına inanıyor.

Umudun ve tam kayıtsızlığın yanı sıra Fas demokrasisini başka yollarla değiştirmeye çalışan parti ve kuruluşlar da var. 1995'te kurulan Parti de la Voie Démocratique Ouvrière, Faslıları seçimleri boykot etmeye çağırıyor. Parti sözcüsü Tahar Douraidi, "Bu sistem yalnızca iktidardaki siyasi seçkinlere hizmet ediyor ve demokratik değil. Parlamento, olması gerektiği gibi tüm Faslıları temsil etmiyor. Biz bir siyasi parti olsak da bu sistemde seçimlere katılmanın bizim için hiçbir anlamı yok" diyor. Parti üyeleri kampanya döneminde birçok şehirde sokağa çıkarak Faslıları parlamento seçimlerini boykot etmeye çağırdı. Her seferinde er ya da geç polis müdahalesiyle karşılaştılar.

Seçim sistemi ve sonrası

Parlamentodaki 395 sandalyenin 305'i yerel seçim bölgeleri üzerinden dağıtılacak. Kalan 90 sandalye bölgesel listelerle belirlenecek ve bu yıl yalnızca kadınlara ayrıldı. Böylece kadınların parlamentodaki temsilinin artırılması hedefleniyor.

Fas, kral VI. Muhammed'in geniş yetkilere sahip olduğu anayasal bir monarşi. Seçimlerin ardından kral, en fazla sandalye kazanan partiden hükümet başkanını atıyor. Kral ayrıca dış ilişkiler ve iç güvenlik gibi alanlarda da önemli bir rol oynuyor. Seçim öncesinde kamuoyu araştırmaları yasal olarak yasak olduğu için hangi partinin önde olduğunu gösteren güvenilir güncel anket bulunmuyor.

Barik için bu akşam kimin kazandığının pek önemi yok. Parlamentoya girerse en önemli görevinin ne olacağını şimdiden biliyor: "Bir sonraki hükümet dünya kupası hükümeti olacak. Bunun için ciddi bütçeler ayrılacak. Bu paranın yalnızca kendi çıkarını düşünenlerin eline geçmemesini sağlamak istiyorum."