GGD'ler ve KWF belirli mahallelerde kanser önleme çalışması başlatıyor

Hollanda'da kanser vakalarının bölgelere göre dağılımı dikkat çekici farklılıklar gösteriyor. Integraal Kankercentrum Nederland'ın (IKNL) Kanser Atlası'na göre, cilt kanseri özellikle Kuzey Hollanda'nın kuzeyinde ve Kuzey Denizi kıyısı boyunca yoğun görülüyor. Rahim ağzı kanseri ise Gelderland, Overijssel, Doğu Brabant ve Kuzey Limburg'da nispeten az rastlanıyor. Akciğer kanseri Doğu Groningen'de belirgin şekilde yüksek. Bu tür bölgesel farklılıklar başka kanser türlerinde de görülüyor.

Bu farklılıkların birçoğu — her kanser türünde ve her kişide olmasa da — davranışsal nedenlerle açıklanabiliyor. Sigara sadece akciğer kanserine değil, başka birçok kanser türüne de yol açabiliyor. Güneş kremi cilt kanserine karşı koruyucu etki sağlıyor. Rahim ağzı kanseri taramasına katılım, anormal hücreleri kansere dönüşmeden önce tespit ediyor. HPV aşısı ise bu tür hücre gelişimini en başından önleyebiliyor.

9 milyon euroluk bütçeyle mahalle bazlı yaklaşım

Şemsiye kuruluş GGD GHOR Nederland ve KWF Kankerbestrijding, belirli mahallelerde kanser önleme çalışmaları için 9 milyon euro ayırdı. Bu alanda bazı deneyimler zaten mevcut: bazı GGD'ler 2024'ten bu yana belirli mahallelerde belirli bir hedef gruba yönelik sigara bırakma koçluğu sunuyor. Ayrıca ders paketleri dağıtılıyor veya güneş kremi stantları kuruluyor. Şimdi ise sigara ve HPV aşısına odaklanan daha geniş kapsamlı, çatı bir mahalle projesi hayata geçiriliyor.

GGD GHOR direktörü Ton Coenen, NU.nl'ye yaptığı açıklamada şunları söylüyor: "Sağlık, aşı oranları, sigara kullanımı, sosyo-ekonomik koşullar ve yerel sağlık farklılıklarına ilişkin verileri birleştiriyoruz. Buna dayanarak yerel bir yaklaşımın en fazla başarı şansına sahip olduğu yerleri belirliyoruz."

Daha önceki girişimlerin neler sağladığı henüz net değil. Coenen'e göre bunu ölçmek de zor. "Önleme uzun soluklu bir iştir. Etkiler iki yıl sonra ölçülemediği için bırakırsanız yazık olur."

IKNL'de kıdemli araştırmacı olan Marieke Louwman da benzer görüşte: "Sigara bırakıldığında yarın akciğer kanseri riskinin azalması tabii ki söz konusu değil. Zaman alıyor, ama sonunda gerçekleşiyor."

Louwman, altmışlı ve yetmişli yıllara işaret ederek, o dönemde neredeyse tüm erkeklerin sigara içtiğini, sonrasında birçok erkeğin sigarayı bıraktığını ve bu grupta akciğer kanseri vakalarının azaldığını belirtiyor. Kadınlarda ise bu düşüşün henüz görülmediğini, çünkü kadınların özgürleşmeyle birlikte daha fazla sigara içmeye başladığını ekliyor.

Kanser Atlası'ndaki farklılıkların arkasındaki ana etken yaşam tarzı. Saf coğrafi nedenler ancak sınırlı ölçüde rol oynuyor. Kıyıda güneş daha sık parlıyor, ama insanların da daha sık dışarıda olduğu tahmin ediliyor.

Louwman, "Akciğer kanserli kişilerin yüzde 10'u çevresel maruziyetten, örneğin hava kirliliğinden kaynaklanıyor, ancak yüzde 80'i sigaradan kaynaklanıyor" diyor. "Örneğin Tata Steel çevresinde akciğer kanserini daha sık görüyoruz, ancak orada yoğun sigara içildiğini de biliyoruz."

Uzmanlar hedef grubu tanımanın önemine dikkat çekiyor

Erasmus MC'de iç hastalıkları uzmanı olan ve planlarla doğrudan bağlantısı bulunmayan Robin Peeters, girişimi olumlu karşılıyor: "GGD GHOR ve KWF'nin bu fikri çok iyi, ancak biraz da nasıl ele aldıklarına bağlı. Bu tür hedef gruba yönelik yaklaşımlar genellikle genel kampanyalardan daha etkili. Çünkü genel kampanyalarla özellikle zaten sağlıklı yaşayan insanlara ulaşıyorsunuz — onlar da daha da sağlıklı yaşamaya başlıyor."

Aşı konusunda soru veya endişesi olanlar için bir telefon hattı olan Twijfeltelefoon'u kuran Peeters, herkesin bir reklam spotunun veya davet mektubunun önerdiğini hemen yapmadığını iyi biliyor. GGD GHOR'a şu tavsiyede bulunuyor: "İnsanların seçimlerini değiştirmek istiyorsanız, hedef grubu gerçekten iyi tanımanız gerekir: engelleri tam olarak neler? Örneğin sigara içenler geçim sıkıntısı çektiği için stresliyse, belki de farklı davranmanız gerekir; sigara bırakma programlarını dil anlamadığı için takip edemeyenlere ise başka türlü yaklaşmanız gerekir."

Coenen de "gruplar arasındaki farklılıkları göz önünde bulundurmanın" önemini vurguluyor: "Bu, sigara bırakma koçunun, aşı noktasının veya kampanyanın hedeflenen kişiler için erişilebilir, anlaşılır ve uygun olması gerektiği anlamına geliyor."

Önleyici Tıp profesörü Onno van Schayck, "Kolay olmayacak" diyor, "ancak bunun yapılması hayati önem taşıyor." Düşük gelirli veya az eğitimli sakinlerin yaşadığı mahallelere kendisinin pek bir doktor, hemşire veya başka bir "beyaz önlüklü" göndermeyeceğini belirtiyor. "Onlar genellikle sakinlerden uzak duruyor."

Katıldığı bir araştırma, bazen kelimenin tam anlamıyla insanların dilini konuşan bir "mahalle elçisi" fikrini savunuyor. "Çok etkili bir tür 'mahalle belediye başkanı'. Onu ikna ederseniz çok yol alabilirsiniz."

İnsanları sigarayı bırakmaya ikna etmek başka bir açıdan zor. Van Schayck, "Bağımlılık rasyonel değildir. Sigara içenler her zaman akciğer kanserinin kendilerini bulmayacağına ya da şu anda kesinlikle bırakamayacaklarına dair bir neden bulurlar. Davranışlarını meşrulaştırırlar. Bu mekanizmayı neredeyse kırmak mümkün değil" diyor.

Profesör ve kanser araştırmacısı Bart Kiemeney ise Hollanda'daki sigara içenlerin sayısının bir süredir sabit olduğunu hatırlatıyor: yetişkinlerin yaklaşık yüzde 19'u. "Bu yüzde 19'u sıfıra indirmek gerçekten başarılamaz, ama her küçük adım yardımcı olur" diye düşünüyor. "Belki böyle bir program dolaylı olarak çocukların sigaraya başlamasını da önleyerek yardımcı olur. Bunu başarabilirseniz, o da yeter."