Hitler açıklaması sonrası ON! omroep kamu yayıncılığından çıkarılabilir mi?

Hollanda hükümeti, Ongehoord Nederland (ON!) adlı yayın kuruluşuna yaptırım uygulamanın ya da onu kamu yayıncılık sisteminden tamamen çıkarmanın yasal yollarını araştırıyor. Bu gelişme, temmuz sonunda yapılan bir çevrimiçi yayında Adolf Hitler'e ait bir sözün ele alınmasının ardından yaşanan tartışmalar üzerine geldi.

Kamu yayıncıları ombudsmanına bu yayınla ilgili onlarca şikayet iletildi. Temsilciler Meclisi'ndeki çoğunluk da artık sınırın aşıldığını düşünüyor. Peki yasal olarak bu mümkün mü?

ON! ve kamu yayıncılığı

ON!, 2022'den bu yana aday statüsüyle kamu yayıncılık sisteminde yer alıyor. Yayın kuruluşu, "farklı bir sesle" programlar yapmak istiyor ve NPO1 ile NPO Radio1'de programlar hazırlıyor. ON!, diğer kamu yayıncıları tarafından yeterince seslerini duyuramadığını hisseden kişileri temsil etmeyi amaçlıyor.

Yasal süreç nasıl işliyor?

ON!, bir noktada kesin lisans başvurusu yapmak zorunda. Medya hukuku konusunda uzmanlaşmış Blenheim hukuk bürosundan Stephan Mulders'a göre bu, eleştirel bir gözle bakılabilecek bir karar anı. Mulders, "Siyaset isterse bakan müdahale edebilir, ancak bunun bir emsal oluşturmamasına ve basın özgürlüğünün zedelenmemesine dikkat etmek gerekir" diyor.

Kamu yayıncılığının görevi, iyi bir medya hizmeti sunmaktır. Devlet bunun için belirli koşullar öngörür. Örneğin, kamu yayıncısı yalnızca geniş kitleye yönelik programlar yapamaz; toplumun tüm kesimleri için de programlar olmalıdır. Ayrıca, hizmetin güvenilir bilgi, kültür, eğitim, eğlence içermesi ve siyasi ya da ticari etkiden bağımsız olması gerekir.

Hollanda Kamu Yayıncılığı (NPO), ulusal sistemi ve farklı yayıncılar arasındaki işbirliğini koordine eder. Mulders, bir yandan NPO'nun özgür olmasının ve demokraside önemli bir rolü olan bir bekçi köpeği olmasının istendiğini, diğer yandan siyasetin işin içine karışmasının istenmediğini belirtiyor. "Ama vergi parasıyla bu tür ifadelerin yayılmasını da istemezsiniz. İşte ikilem bu: sistemi bu tür ifadeleri yaymak için kötüye kullanan bir yayıncı. Top artık Medya Komisyonu'nda (Commissariaat voor de Media)."

Yaptırımlar ve lisans iptali

Medya Komisyonu, tüm yayıncıların Medya Yasası kurallarına uyup uymadığını denetler ve para cezası kesebilir. Ancak komisyon, tek tek programların gazetecilik kalitesine karışmaz. Birden fazla para cezası verilmesi durumunda yayıncının lisansı iptal edilebilir. Bakan, örneğin mali kötü yönetim durumunda bunu yapmak zorunda da kalabilir. Ayrıca NPO, içerik işbirliğinin mümkün olmadığını düşünürse lisansın iptali için başvuruda bulunabilir.

Leiden Üniversitesi'nden emekli medya hukuku profesörü Wouter Hins, komisyonun bir yıl içinde en az iki kez yaptırım uygulaması gerektiğini açıklıyor. "Eylül 2025'te ON! sunucusu Tom de Nooijer'ın çıkar çatışması nedeniyle bir yaptırım uygulandı. Bu bir para cezasıydı. Dolayısıyla ikinci bir yaptırım getirmek isterlerse şimdi harekete geçmeleri gerekiyor, aksi takdirde sayaç sıfırlanır."

Kamu yayıncısı NPO, 2023'te ON!'un yeterince işbirliği yapmadığı gerekçesiyle devlet sekreterinin lisansını iptal etmesini istemişti. NPO, ON!'un gazetecilik koduna uymadığını düşünüyordu. Ancak bir bakan bu koda müdahale edemez ve Ongehoord Nederland düzeleceğine dair söz verdi. Kısa bir süre sonra NPO, üç yaptırımdan ikisini geri çekti.

Hins'e göre Hitler tartışması en fazla bardağı taşıran son damla oldu. "Çünkü tek bir olaydan sonra bir yayın kuruluşunu kaldıramazsınız. Ayrıca bu Hitler bölümü muhtemelen daha çok ceza mahkemesinin işi."

ON!, uzun süredir daha sıkı gözetim altında. Bunun nedenleri arasında NPO'nun gazetecilik koduna uymamak da var. NPO, yayıncıya daha önce de, kamu yayıncılık sistemi içinde iyi bir işbirliği için yetersiz gerekçe olduğu gerekçesiyle üç yaptırım uyguladı. Ancak bu yaptırımların bir sonucu olmadı. Lisansın iptali için bakana yapılan başvuru da henüz sonuçlanmadı. NPO, bunun için yeterli "yasal dayanak" olup olmadığını belirsiz buluyor.

Bir bakanın gazetecilik kodunu ihlal ettiği için bir yayıncıyı cezalandırması ise hassas bir konu. Çünkü bakan, bir yayıncının editoryal özgürlüğü nedeniyle bu koda karışamaz. Lahey'de program içeriğine siyasi müdahale son derece istenmeyen bir durum olarak görülüyor. Sık sık ON! hakkında şikayet alan ombudsman ise yaptırım uygulayamıyor; yalnızca yayıncıların gazetecilik kurallarına uyup uymadığını denetliyor.

Hins, "Yapılabilecek şey, Temsilciler Meclisi'nin sınırın aşıldığını söyleyerek Medya Yasası'nı değiştirmek için bir yasa teklifi sunmasıdır. Çünkü mevcut yasayla gazetecilik kodu aslında dişsiz bir şey haline geldi" diyor.