Lancet raporu: Sıcaklık yılda 540 bin can alıyor

İklim değişikliğinin sağlık üzerindeki etkilerini değerlendiren Lancet Countdown on Health and Climate Change raporunun yeni sayısı açıklandı. 30'dan fazla ülkeden yaklaşık 150 araştırmacının katkıda bulunduğu rapora göre, aşırı sıcaklıklar dünya genelinde yılda ortalama 540 bin ölüme yol açıyor.

Araştırmacılar, Paris Anlaşması'nın imzalanmasından bu yana geçen on yılda sıcaklığa bağlı ölümlerin önemli ölçüde arttığını belirtiyor. Sera gazı salımları ve buna bağlı küresel ısınma olmasaydı, her yıl yüz binlerce hayatın kurtarılabileceği ifade ediliyor.

Rapora göre, iklimlendirme (klima) kullanımı olmasaydı her yıl ilave 350 bin kişi daha sıcaklık nedeniyle hayatını kaybedecekti. Klimaya erişimi olan yerlerde bu ölümlerin önüne geçilebiliyor; ancak bu imkân her yerde mevcut değil. Öte yandan klimalar sera gazı salımını artırarak iklim sorununu ve sağlık üzerindeki etkileri daha da kötüleştiriyor. Araştırmacılar bu ikilemi, "etkili, enerji verimli ve adil soğutma yöntemlerine" duyulan ihtiyaçla açıklıyor.

Sıcaklık ekonomik kayıp ve kuraklık riskini de artırıyor

Sıcaklık, çalışanların verimliliğini düşürerek ekonomik kayıplara da neden oluyor. Rapora göre bu kayıp üst üste üç yıldır 1 trilyon doları aşıyor; bu da dünya ekonomisinin yaklaşık yüzde 1'ine denk geliyor. Güneydoğu Asya ve Afrika'da kayıp, ekonominin yüzde 3'ünü geçiyor.

Kuraklık da büyüyen bir sorun. 2025'te dünya kara yüzeyinin yarısından fazlası en az bir ay aşırı kuraklık yaşadı; bu, önceki yüzyıla kıyasla büyük bir artış anlamına geliyor. Bazı bölgelerde ise yağışlar artıyor ve aşırı yağış olayları daha sık görülüyor. Araştırmacılar bu değişimlerin orman yangınları, seller ve gıda güvensizliği gibi yollarla sağlığa zarar verebileceğini belirtiyor.

İklim değişikliği ayrıca dang humması ve Batı Nil virüsü gibi bulaşıcı hastalıkların yayılmasını hızlandırabiliyor. Batı Nil virüsü, çoğu insan için zararsız olsa da, muhtemelen Hollanda'da da kalıcı hale gelmiş durumda.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, "Kanıtlar inkâr edilemez: iklim değişikliği insanlığın sağlığına yönelik en büyük tehditlerden biri" dedi.

Raporda yalnızca kötü haber yok. Türkiye'nin Antalya kentinde yapılacak BM iklim zirvesi öncesinde yayımlanan araştırmaya göre, giderek daha fazla ülke iklim değişikliğinin sağlık etkileriyle baş etmek için planlar hazırlıyor. Yenilenebilir enerjinin hızla yaygınlaşması da sağlık açısından olumlu sonuçlar doğuruyor.

Fosil yakıtların yakılmasından kaynaklanan hava kirliliği yılda 2,7 milyondan fazla ölüme yol açıyor. Yenilenebilir enerji kullanımı bu sayıyı şimdiden yüz binlerce azaltmış durumda. Odun veya kömürle yemek pişirmekten kaynaklanan kapalı alan hava kirliliğine bağlı ölümler de düşüş gösterdi.

Araştırmacılar, iklim değişikliğinin halk sağlığı üzerindeki etkilerini en aza indirmek için fosil yakıt çıkarımının ve sera gazı salımlarının bir an önce azaltılması çağrısında bulunuyor. Ancak mevcut yeşil dönüşüm hızı, Paris Anlaşması hedeflerine ulaşmak için yeterli değil.

University College London'dan başyazar Marina Romanello, "İlerleme çok yavaş, sınırlı ve en kırılgan gruplara ulaşamıyor" diyerek iklim değişikliğinin resmen küresel bir sağlık acil durumu olarak tanınması ve her iklim kararında sağlığın merkeze alınması çağrısını yineledi.