Macaristan, Sovyet dönemi muhbirlerinin isimlerini açıkladı

Macaristan, komünist dönemde gizli polisin vatandaşları gözetlemek için kullandığı muhbirlere ait on binlerce belgeyi erişime açtı. Açıklanan belgelerde yaklaşık 60 bin eski muhbirin gerçek adı, takma adı ve diğer bilgileri yer alıyor. Macar hükümeti, belgelerin yayımlanmasıyla ülkenin geçmişiyle yüzleşmesini amaçlıyor.

Macaristan'da 1945-1989 yılları arasında gizli polis, halkı izlemek için muhbirlerden yararlanıyordu. Bu uygulama diğer eski Sovyet ülkelerinde de görülüyordu. Muhbirler, rejime karşı çıkan muhalifleri veya direnen kişileri bulup ihbar etmekle görevlendiriliyordu. Bu kişiler bazen aile üyeleri, arkadaşlar veya iş arkadaşları da olabiliyordu.

Bazı muhbirler, gizli polisin kendileri hakkında hassas bilgilere sahip olması nedeniyle çevrelerini gözetlemeye zorlanıyordu. Bazıları ise belirli sağlık hizmetlerine erişim veya üniversiteye kabul gibi vaatlerle ikna ediliyordu. Gizli polis, aralarında yurt dışı bağlantıları olan kişilerin yanı sıra restoran çalışanları, taksiciler, aydınlar ve sporcuları da muhbir olarak devşiriyordu.

Belgeler dijital arşivde erişime açıldı

Hükümet, Macaristan vatandaşlarının bugünden itibaren muhbirler hakkında bilgi arayabileceği bir internet sitesi kurdu. Başbakan Magyar, vatandaşlarından açıklanan belgelere "onurlu ve insani" bir şekilde yaklaşmalarını istedi. Magyar, düzenlediği basın toplantısında, "Birçok aile, genellikle artık hayatta olmayan bir aile üyesi hakkında acı verici bilgilerle karşılaşacak" dedi. "Konuşmadan ve soru sormadan bir travmayı atlatmak mümkün değil" diye ekledi.

Veri tabanındaki dijitalleştirilmiş belgelerde muhbirin gerçek adı ve kod adının yanı sıra doğum tarihi, adresi ve annesinin adı gibi bilgiler de yer alıyor. Belgelerde ayrıca gizli servisin bir muhbiri hangi gerekçeyle devşirdiği de açıklanıyor. Belgeler Budapeşte'deki Macar Devlet Güvenliği Tarih Arşivi'nde saklanıyor.

Ancak tüm bilgiler erişime açık değil. Kişisel mahremiyete ilişkin bazı bölümler gizli tutuluyor. Örneğin gizli servisin bir kişinin sağlık durumu veya cinsel yönelimi hakkındaki açıklamaları bu kapsamda. Veri tabanı ayrıca eksik. Bazı belgeler 1956 Macaristan Ayaklanması sırasında ve 1980'lerde kaybolmuş veya yok edilmiş.

Belgelerin açıklanmasıyla Magyar, seçim zaferinden altı ay sonra verdiği sözlerden birini yerine getirmiş oldu. 1989'da komünizmin çöküşünün ardından uzun süre belgelerin yayımlanması için siyasi irade eksik kalmıştı. Gelecek yıl şubat ayında yaklaşık 25 bin devşirilmiş kişinin bilgilerinin daha açıklanması bekleniyor.