Meclis, özel sperm bağışına yasal sınır istedi

Hollanda Temsilciler Meclisi (Tweede Kamer), Sağlık Bakanı Sophie Hermans'tan özel alanda yapılan sperm bağışlarına yasal bir sınır getirilip getirilemeyeceğini yeniden araştırmasını istedi. Meclis, bugün geniş bir çoğunlukla kabul ettiği önergeyle bakanı bu konuda harekete geçmeye çağırdı. Önergeye yalnızca SGP karşı oy verdi.

Önerge, CDA milletvekili André Poortman ile koalisyon ortakları VVD ve D66 tarafından hazırlandı. Poortman, "Kitlesel bağışçılar tartışmasında bağış yoluyla doğan çocukların çıkarlarının daha fazla öne çıkarılmasını istiyoruz" dedi. Poortman, bakanın aynı konuda geçmişteki meslektaşlarının yıllardır hukuken uygulanamaz bulduğu bir adımı yeniden gözden geçirmesini istiyor.

Meclis ayrıca, bağış yoluyla doğan çocuklar ve ebeveynler için "ülke çapında bir destek hattı" kurulmasını öngören bir önergeyi de çoğunlukla kabul etti. Bu kapsamda ilgililere sabit bir muhatap ve "uygun psikososyal destek" sağlanması öngörülüyor.

Simon vakası tartışmayı yeniden başlattı

Konu, geçen yaz Nieuwsuur programının Hollandalı kitlesel bağışçı Simon hakkındaki haberiyle yeniden gündeme geldi. Simon, kendi ifadesine göre klinikler aracılığıyla ve özel alanda bağışçı olarak yaklaşık 200 çocuk sahibi olmasına aracılık etti. Olay, farklı annelerin birbirini bulması ve Simon'ın sahip olduğu çocuk sayısı konusunda yalan söylediğini öğrenmesiyle ortaya çıktı. Annelere kitlesel bağışa kesinlikle karşı olduğunu söylemişti.

Sağlık Bakanlığı'nın (VWS) Simon'ın kitlesel bağışçı olduğunu yıllardır bildiği ancak bu bilgiyle başka bir işlem yapmadığı belirtildi. Hermans geçen ay Meclis'e gönderdiği mektupta, ebeveynlerin yaklaşık on yıl boyunca bilgisiz ve belirsizlik içinde kalmasından duyduğu üzüntüyü dile getirmişti.

Geçen yıl 1 Nisan'dan bu yana, ülke genelindeki kayıt sisteminde tüm kliniklerdeki anne adayları ve sperm bağışçılarına ait veriler birbirine bağlı. Bağışçılar bir klinik aracılığıyla en fazla 12 aileye bağışta bulunabiliyor. Ancak sperm bağışçılarının klinik dışında, örneğin internet forumları üzerinden özel bağışçı olarak kendilerini sunması durumunda ne olup bittiği bilinmiyor.

Meclis'in bakanı kitlesel bağışı engellemeye yönelik adım atmaya çağırması ilk kez değil. 2023'te dönemin milletvekili Corinne Ellemeet'in (GroenLinks) benzer bir önergesi de geniş destek görmüştü. Ancak dönemin Sağlık Bakanı Pia Dijkstra (D66), bir üst sınır belirlemenin "ilgililerin özel hayatına derinden müdahale eden bir tür doğum kontrolü" olacağını savunmuştu. Ayrıca böyle bir yasağın nasıl denetleneceği ve devletin bunu uygulayıp uygulayamayacağı da tartışılmıştı.

Hermans da başta mesafeliydi

Bakan Hermans da yakın zamana kadar özel bağışlara yasal bir üst sınır getirilmesine pek sıcak bakmıyordu. Ona göre anne adayları, sperm bağışçısıyla iyi anlaşmalar yapmak konusunda öncelikle kendileri sorumluydu. Hermans eylül sonunda Meclis'e gönderdiği mektupta, "Özel alandaki bağışlar kanunun kapsamı ve devlet ile kliniklerin görüş alanı dışında kalıyor" ifadelerini kullanmıştı.

Yine de bakan iki hafta önce kitlesel bağışçılara ilişkin bir oturumda, neler yapılabileceğini yeniden araştırmak istediğini söyledi. Ancak beklentileri de düşürdü: "Dürüst olmam gerekirse özel alana müdahale etmenin zor olduğunu söylemem lazım."

Milletvekili Lisa Vliegenthart (Pro) ise bakandan bir araştırma istenmesini yeterli bulmuyor. Vliegenthart, "Her yeni kitlesel bağışçı ortaya çıktığında Meclis 'bir daha asla' diyor. Şimdi bir araştırma daha yapmak yerine gerçekten harekete geçme zamanı" dedi. Vliegenthart, bakanın "üreme özgürlüğü" ve anne adaylarının mahremiyetini gözeten bir yasa teklifiyle doğrudan Meclis'e gelmesini istiyor.

CDA'lı Poortman da daha ileri gitmeyi tercih edeceğini kabul ediyor. "Araştırma ilk adım. Bakandan hemen bir yasa bekleyerek imkânsızı istemek istemiyorum. Ama işin araştırmayla sınırlı kalamayacağı da açık" dedi. Poortman, hangi seçenekleri gördüğü konusunda fazla ayrıntı vermek istemedi. "Bakanı belli bir şeye bağlamak istemiyorum. Ama özel alanda sperm bağışının kayıt altına alınması düşünülebilir. Böylece hassas konumdaki anne adaylarına daha fazla dayanak sağlanır. Onların ve özellikle bağış yoluyla doğan çocukların çıkarları, bağışçıların mahremiyetinden daha ağır basmalı."