NATO ve AB'den Rus drone saldırısına tepki: gerilim endişesi

Rusya'nın Kyiv'den Polonya'nın başkenti Varşova'ya giden bir Ukrayna trenine düzenlediği drone saldırısına Avrupa'nın dört bir yanından tepki geldi. Saldırıda yaralanan olmadı; tren personeli demiryolu yetkilileri tarafından önceden uyarılmıştı.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, saldırı için "Bu, Putin'in ne kadar çaresiz olduğunu gösteriyor" dedi. Almanya Savunma Bakanı Pistorius saldırıyı Rusya Devlet Başkanı'nın "bilinçli bir tırmandırma adımı" olarak nitelendirdi. Fransa Dışişleri Bakanı saldırının "gözdağı vermeyi ve Avrupalıları bölmeyi" amaçladığını söyledi. AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ise "Polonya sınırına bu kadar yakın bir trene saldırı, Ukrayna'yı destekleyen Batılı ülkeleri caydırmaya yönelik" değerlendirmesini yaptı.

Droneun isabet ettiği noktadan birkaç dakika önce aynı yerden başka bir tren geçmişti. Bu trende Kyiv'deki bir güvenlik konferansına katılan diplomatlar, siyasetçiler ve akademisyenler bulunuyordu.

Trenin yolcularından Avrupa Parlamentosu üyesi Reinier van Lanschot (Volt), "Bizim geçişimizle saldırı arasında sadece birkaç dakika olduğunu sonradan öğrendik" dedi. Saldırıyı görmediğini ya da duymadığını belirten Van Lanschot, "Varşova'ya vardığımızda ne olduğunu anladık. O an rahatlama hissettim ama tehlike çoktan geçmişti" diye konuştu.

Droneun Van Lanschot'un içinde bulunduğu treni hedef alıp almadığı netlik kazanmadı. Ancak Van Lanschot saldırının Rusya'nın Batı'ya yönelik tırmandırma çizgisinin endişe verici bir parçası olduğunu söyledi. AP üyesi, Ağustos ayında Leipzig Havalimanı yakınlarında bulunan patlayıcı ve ateşleyici düzenekli droneu hatırlattı. Alman hükümeti bu ay yaptığı açıklamayla söz konusu eylemin Rusya tarafından gerçekleştirildiğini duyurmuştu.

NATO'nun yanıt arayışı sürüyor

Bir yıl önce yaklaşık yirmi Rus droneu Polonya hava sahasına girmişti. NATO savaş uçakları, aralarında Hollanda F-35'lerinin de bulunduğu filolarla droneu ilk kez düşürmüştü.

NATO droneun kaynağına ilişkin hemen inceleme başlattı ancak sonuç hiç açıklanmadı. Konuya yakın kaynaklar sürecin başında dahi kesin bir sonuç beklenmemesi gerektiğini belirtmişti. Droneun NATO hava sahasını kasten ihlal ettiğini tartışmasız biçimde ortaya koymak güç. Ayrıca müttefiklerin vereceği yanıt konusunda da ortak bir tutum yok. Askeri ittifak ancak 32 üyenin tamamı oybirliğiyle anlaşırsa harekete geçebiliyor.

NATO tırmandırmaya yanıt konusunda bir yıl sonra hâlâ zorlanıyor. Müttefikler, Polonya ve Estonya'nın girişimiyle kısa sürede iki kez toplanan "Madde 4 toplantısı" talep edebiliyor. Bu toplantılar, bir üyeye yapılan saldırının tüm üyelere yapılmış sayıldığı Madde 5'e başvurmaktan daha hafif bir adım olarak görülüyor.

Kulislerde NATO Genel Sekreteri Rutte'nin içeride bu tür toplantıların artık yapılmaması yönünde görüş belirttiği belirtiliyor. Çok sık toplanılması halinde bu aracın etkisini yitireceği düşünülüyor.

Bir yıl önce başlatılan ve doğu sınırındaki tüm NATO faaliyetlerini bir araya getiren Eastern Sentry (Doğu Nöbeti) misyonu ise şu aşamada yeterince caydırıcı olmuyor. AB ve NATO giderek daha fazla ve daha tehlikeli "hibrit" saldırıyla karşı karşıya. Bunlar arasında bilgisayar korsanlığı, depolarda çıkan yangınlar ve demiryoluna yerleştirilen patlayıcılar yer alıyor. İstihbarat servisleri Rusya'nın giderek daha aktif hale geldiğini görüyor.

Rusya'ya göre NATO kendisiyle zaten savaş halinde. İttifak ise Rusya'yla doğrudan çatışmaya girmek istemediğini vurguluyor. Ayrıca savunma ittifakı, Rusya'nın eylemlerinin Madde 5 kapsamında bir saldırı sınırının altında kaldığı değerlendirmesini yapıyor.

NATO ülkeleri arasında da görüş ayrılığı var. Rusya ve Belarus'la sınırı olan ülkeler, daha uzaktaki ülkelere kıyasla daha sert bir yanıt istiyor. Ancak herhangi bir adım için tüm üyelerin anlaşması gerekiyor.

Amerika Birleşik Devletleri de ittifak içinde frene basıyor. Washington, Moskova'yla yürütülen "barış görüşmelerini" NATO'dan gelecek sert bir yanıtla riske atmak istemiyor.

Rutte, Rusya'nın hibrit saldırılarına karşı olası tüm yanıtların hazır olduğunu söylüyor. "Ancak bunlar her zaman görünür olmayacak" diyen Rutte, kulislerde bu yanıtların bireysel ülkelerin istihbarat servislerinin Rusya'da yürüteceği siber saldırıları kapsayabileceği ifade ediliyor. Avrupa Parlamentosu üyesi Van Lanschot ise en iyi seçeneğin Ukrayna'ya daha fazla yardım olduğunu savunuyor. "Ukrayna'yı desteklemek için çok daha fazlasını yapabiliriz: dondurulmuş Rus varlıklarının kullanılması ya da daha fazla Patriot hava savunma sistemi verilmesi gibi" dedi.