RIVM: Kandaki PFAS oranı düşüyor ama hâlâ yüksek

Hollanda Ulusal Halk Sağlığı ve Çevre Enstitüsü (RIVM), geçen yıl kan bağışçıları üzerinde yaptığı araştırmada, bağışçıların yüzde 71'inin kanında izin verilen sınırın üzerinde PFAS kimyasal maddesi bulunduğunu tespit etti. RIVM, Sanquin Kan Bankası'nda kalan yaklaşık bin kan bağışçısının kanını inceledi.

PFAS, su ve kir itici özelliği nedeniyle pek çok üründe kullanılan kimyasal maddelerin ortak adı. Bu maddeler doğada neredeyse hiç parçalanmadığı için vücutta ve çevrede birikiyor. Sağlık riskleri nedeniyle pfos, pfoa ve pfhxs gibi bazı PFAS türleri yasaklanmış durumda. RIVM PFAS koordinatörü Joke Herremans'a göre kandaki yüksek PFAS oranının düşmesi bu yasaklardan kaynaklanıyor: "Bu maddelerin kullanımı azalıyor ve yasağın işe yaradığını görüyoruz."

Zeeland ve Dordrecht çevresinde değerler yüksek

RIVM araştırmasını Westerschelde ve Chemours fabrikasının bulunduğu Dordrecht çevresine odakladı. Bu bölgelerde yaşayanların uzun süredir yüksek PFAS'a maruz kaldığı biliniyor. Westerschelde'nin güneyindeki Zeeuws-Vlaanderen'de yedi PFAS türünün kan değerlerinde artış tespit edildi. Bazı türlerdeki değerler Hollanda'nın geri kalanına kıyasla yedi katına kadar çıktı. Westerschelde'nin kuzeyinde ise bazı PFAS türlerinin değerleri ülke genelinin iki katıydı. Chemours çevresinde de PFAS değerleri hafif yüksek çıktı.

RIVM bu değerlerin endişe verici düzeyde olmadığını belirtiyor ancak durumu da hafife almak istemiyor.

Henüz kesin veri yok: karşılaştırma 2016-2017 ölçümlerine dayanıyor

RIVM'in geçen yıl neredeyse tüm Hollandalıların kanında PFAS'ın yüksek olduğunu tespit ettiği değerler, 2016 ve 2017'de yapılan kan incelemelerine dayanıyordu. Zeeuws-Vlaanderen'deki mevcut değerlerin, o dönemde ülke genelinde bulunan değerlerle aynı seviyede olduğu belirtiliyor.

Kanda aşırı PFAS bulunmasının sağlık üzerinde olumsuz etkileri var. Ancak bu durum insanları doğrudan ciddi şekilde hasta etmiyor. Öncelikli etki, aşıların daha az etkili olabileceği yönünde. Herremans, bunun kişinin kalıtımına, yaşam koşullarına ve genel sağlık durumuna da bağlı olduğunu söylüyor. Karaciğer sorunları gibi rahatsızlıklar ise ancak çok daha yüksek PFAS değerlerinde ortaya çıkabiliyor.

RIVM, Avrupa Birliği genelinde bir PFAS yasağının gerekliliğini vurgulamayı sürdürüyor. AB'de bu yönde çalışmalar devam ediyor ancak sürecin uzun olacağı ve muhtemelen tüm PFAS türlerini kapsamayacağı belirtiliyor.