Rotterdam'da ücretsiz karaciğer taramasına yoğun ilgi

Rotterdam'daki Franciscus Gasthuis hastanesinin otoparkında kurulan mobil tarama aracının önünde çarşamba sabahı uzun bir kuyruk oluştu. Bir gün önce 81 kişi karaciğerine yönelik bir tür eko kontrolünden geçti. Bunlardan en az üçünde karaciğerde aşırı yağ ve/veya nedbe dokusu tespit edildi ve bu kişilere doktora başvurmaları tavsiye edildi.

İç hastalıkları uzmanı Manuel Castro Cabezas, tarama aracının önünde NU.nl'ye yaptığı açıklamada, "Karaciğer yağlanması olan kişilerin yüzde 20'sinde karaciğerde nedbe dokusu gelişiyor" dedi. Hiçbir şey yapılmadığı takdirde bu kişilerin bir kısmında karaciğer sirozu ortaya çıkıyor. Bu hastalıkta nedbe dokusu sağlıklı hücrelerin yerini aldığı için karaciğer giderek daha kötü çalışıyor.

Bu durum karaciğer kanserine de yol açabiliyor; ancak bu riskin düşük olduğu belirtiliyor. En kötü senaryoda karaciğer tamamen işlevini yitiriyor ve tek çözüm nakil oluyor. Eskiden karaciğer nakillerinin en sık nedeni hepatit B ve C gibi bulaşıcı hastalıklarken, günümüzde nakiller daha çok karaciğer yağlanması olan hastalarda yapılıyor.

Castro Cabezas, "Aşırı kilo, diyabet, yüksek tansiyon ve kalp-damar hastalıkları da karaciğer sorunları riskini artırıyor" diyerek şunları ekliyor: "Bunların tümü vücudun karaciğerde daha fazla yağ depolamaya eğilimli olmasına neden oluyor."

Erken müdahale şansı

Ancak durumu tersine çevirmek mümkün. En azından erken davranıldığında. Az miktarda yağ veya nedbe dokusu, daha sağlıklı bir yaşam tarzı benimseyerek ve özellikle kilo vererek hâlâ iyileştirilebiliyor.

Kuyrukta bekleyen 37 yaşındaki Sabrina Kooke ve annesi, bir saattir sıralarının gelmesini sabırla bekliyor. Biraz gergin bir şekilde konuşan Kooke, "Annem bu konuyu bana mesajla göndermişti ve test yaptırmak istedik" diyor. "Bir şeyi kontrol ettirebiliyorsanız neden yapmayasınız? Özellikle son zamanlarda birkaç kilo aldığım için. Bunu ciddiye alıyorum."

Kooke'un dedesi karaciğer kanserinden hayatını kaybetmiş; annesinde de bir zamanlar karaciğerinde bir leke tespit edilmiş. "Yüz yaşına kadar yaşayabilirsin dediler ama yine de" diye ekliyor.

Sıra kendisine gelen her ziyaretçi, araçta doktor-araştırmacı Laura Konings'in yanında bir sedyeye uzanıyor. Yaklaşık bir buçuk saat kuyrukta bekledikten ve obezite ile sağlıksız yaşam tarzının riskleri hakkında çok sayıda bilgi dinledikten sonra bu muhabirde de bir miktar gerginlik oluşuyor.

Franciscus Gasthuis, (çok) sağlıksız beslenme alışkanlığı olan küçük yaştaki kişilerde bile zaman zaman karaciğer yağlanması ve nedbe dokusuna rastlıyor. Tarama cihazı en çok hamilelik ekosunu andırıyor; ancak karın bölgesinin yüksek kısmında, yandan yapılıyor. Cihaz kaburgaların arasından bir tür küçük sarsıntı gönderiyor.

"Karaciğer otobüsünün asıl amacı farkındalık"

Konings, "Bu titreşimler karaciğerden geçen ve ardından cihaz tarafından tekrar algılanan dalgalar" diye açıklıyor. Tarayıcı bu şekilde karaciğerdeki tahmini yağ ve nedbe dokusu miktarını ölçüyor.

Bu tarama, yıllık 875.000 görünüşte sağlıklı Hollandalı kadının ülke genelindeki otoparklarda meme kanseri taraması için sıraya girdiği 'meme otobüsünü' akıllara getiriyor. Ancak iç hastalıkları uzmanı Castro Cabezas, karaciğer sorunlarına yönelik bir toplum taraması yapılmasını savunmuyor. Avrupa karaciğer hastaları derneği ELPA'nın düzenlediği bu uluslararası 'karaciğer otobüsü turu' da aslında bir tür dağınık çaba olarak nitelendiriliyor.

Castro Cabezas, "Karaciğer otobüsünün asıl amacı karaciğer konusunda farkındalık yaratmak" diyor. Karaciğer hastalıkları halk tarafından hâlâ az biliniyor ve aile hekimleri de her zaman erken müdahalede bulunmuyor. "En azından risk gruplarındaki kişilerin karaciğerine bir kez bakılmasını istersiniz. Yağlanma var mı? Aile hekimleri bunu basit bir kan testiyle kontrol edebilir."

Rotterdam'daki aile hekimleri, kan testinin ardından hastalarını kolayca Franciscus Gasthuis'te taramaya yönlendirebiliyor; ancak bu ülke genelinde geçerli bir uygulama değil.

Avrupa hasta derneği başkan yardımcısı, 77 yaşındaki İsveçli Tove Frisch için böyle bir uygulama çok şeyi kolaylaştırabilirdi. Frisch, 30 yıl boyunca hepatit C ile yaşadı ve doğru teşhis konulmadan önce karaciğer sirozu gelişmişti. Şikâyetleri yorgunluk gibi belirsizdi. Dikkatli bir doktor, boynundaki 'örümcek damarları' olarak bilinen küçük kırmızı kan damlacıklarını görünce ancak o zaman bir şüpheye kapıldı.

Frisch bazı şikâyetlerini hâlâ yaşıyor. Başarılı tedaviye rağmen gözleri kalıcı hasar gördüğü için gözleri kırmızı ve sulu. Ancak bu gözyaşlarının nedeni üzüntü değil.

Tekrar otobüsteki taramaya dönelim. Orada gözyaşına neden olacak pek bir durum yok. Konings ekranından okuduğu sonucu aktarıyor: "Sonuçların çok iyi, karaciğerin sağlıklı." Yine de bu, karaciğer hastalığı riskinin bundan sonra yaşam boyu sıfır kalacağı anlamına gelmiyor.