Uzmanlar: Demans hastalarında mahremiyet ve cinsellik konuşulmalı

Demans hastalarının ve partnerlerinin mahremiyet ve cinsellikle ilgili isteklerinin sağlık çalışanları tarafından daha açık bir şekilde ele alınması gerekiyor. Sağlık psikoloğu Frans Hoogeveen ve yaşlı bakımı seksoloğu Sara Vegt, NOS programı Nieuwsuur'da bu konudaki tabunun hem evde hem de bakımevlerinde kırılması çağrısında bulundu.

Hoogeveen, demans hastalarına evde rehberlik eden vaka yöneticilerinin (casemanager) bu konudan sıklıkla kaçındığını gözlemliyor. Bu kişilere eğitim veren ve konuyla ilgili bir el kitabı yazan Hoogeveen, "Vaka yöneticileri bunu genellikle özel bir konu olarak görüyor ve konuşmaya başlamaktan çekiniyor" diyor. Ayrıca birçok sağlık çalışanının yaşlıların artık cinsel ihtiyaçları olmadığını düşündüğünü belirten Hoogeveen, "Bu büyük bir yanılgı: neredeyse herkes kişisel ilişkilerin hayatındaki en önemli şey olduğunu söylüyor. Mahrem ilişkilerin içinde mahremiyet ve cinsellik de vardır, ileri yaşlarda da" ifadelerini kullanıyor.

Karar verme yetisi ve cinsellik

Peki partnerlerden biri demans olduğunda cinsellik hâlâ mümkün mü? Bu soru, yönetmen Lance Hammer'ın Queen at Sea adlı filminde ele alınıyor. Filmde ağır demans hastası bir kadının kızı buna karşı çıkarken, kadının eşi mümkün olduğunu savunuyor. Yaşlı bakım kurumu Pieter van Foreest'te seksolog olan Vegt, "Demans olmanız, mali kararlar alma ve sözleşme imzalama konusunda yetersiz olduğunuz anlamına gelebilir. Ancak bu, otomatik olarak ilişki kurma konusunda da yetersiz olduğunuz anlamına gelmez" diyor.

Demans hastalarının kaldığı bakımevi bölümlerinde sakinler sık sık birbirine âşık oluyor ve yakınlaşıyor. Vegt, insanların birlikte yattığını, el ele tutuştuğunu, bazen de birbirini tatmin ettiğini gözlemliyor. Bu durum bazen evdeki partner veya çocuklar için üzüntü ve dehşet yaratabiliyor. Vegt, "Partneri ve aileyi buna hazırlamak iyi olur. Arkadaşlık ilişkileri kadar aşk ilişkileri de oluşabilir" diyor.

Ancak demans nedeniyle kişi cinselliğin istenip istenmediğini yeterince ifade edemiyorsa ne olacak? Vegt, "Çok iyi gözlem yapmalı ve ilişkinin eşit olup olmadığına, her iki tarafın da isteyip istemediğine bakmalısınız" diyor. Bu durumda beden dili belirleyici oluyor: Birbirlerini arıyorlar mı? Sonrasında kişi endişeli mi yoksa mutlu mu? İkisinden biri çok mu baskın? Hoogeveen, "İkisinden birinin istemediğine dair en ufak bir iz varsa, o kişi tam korumamızı hak eder. Ancak her iki kişi de bunu istiyor, bundan zevk alıyor ve mutlu oluyorsa, bunu imkânsız kılmak kime düşer?" diye soruyor.

Yaşlı bakımında bu konuda farklı görüşler bulunuyor. Sinyalleri yorumlamanın zor ve öznel olduğunu kabul eden Hoogeveen, "Demans olduğunda cinselliğin artık bir ilişkiye uymadığını düşünen meslektaşlar da var" diyor. Demans olmayan partner için bakımevindeki yeni yakın ilişki zorlayıcı olabiliyor. Vegt, "Bu çok üzücü bir durum. O partner, var olan ve şimdi değişen ilişkinin yasını tutmalı. Ancak sakinler arasındaki temas tamamen olumluysa, sadece partner veya çocuklar istiyor diye iki insanı ayıramazsınız. Sakinlerin de hakları var" diyor.

Aile bazen kurumdan başka bir bölüme nakil talep ediyor. Vegt'e göre bu genellikle derin üzüntüden kaynaklanıyor. "Ancak yeni ilişki bu insanlara hâlâ bir yere ait olma ve değerli olma duygusu verebilir." Hoogeveen, demans hastası bir erkeğin eşinin sözlerini aktarıyor: "Görmek benim için çok acı verici ama onu sevdiğim için bunu ona çok görüyorum."