Sağlık Konseyi, 13 haftalık gebelik ultrasonunu önermiyor

Hollanda Sağlık Konseyi (Gezondheidsraad), 13 haftalık gebelik ultrasonunun kalıcı olarak uygulanmasını önermiyor. Konsey, 2021-2022 döneminde yapılan ultrasonları inceleyerek sonuçların sık sık yanlış olduğunu tespit etti.

Hollanda'da ilk tarama ultrasonu 2021'e kadar ancak 20. hafta civarında yapılıyordu. Bu dönemde bebeğin yaşam kalitesini ciddi biçimde etkileyen veya yaşamla bağdaşmayan bir hastalık saptanırsa, ailelerin gebeliği sürdürüp sürdürmemeye karar vermek için yalnızca birkaç haftası kalıyordu. Çünkü Hollanda'da kürtaj yasal olarak 24. haftaya kadar mümkün.

Bu nedenle 2021'den itibaren kadınlara 13 haftalık ultrason imkânı da sunulmaya başlandı. Uygulama ilk etapta geçici olarak başlatıldı ve işleyip işlemediğinin araştırılması amaçlandı.

Sonuçların çoğu yanlış çıktı

Ancak Sağlık Konseyi, ilk yılın verilerine dayanarak 13 haftalık ultrasonun beklenen faydayı sağlamadığı sonucuna vardı. Araştırmacılar yaklaşık 130 bin ultrasonu kare kare inceledi. Bu ultrasonların 531'inde ciddi bir anormallik tespit edildi; yani taramanın amacına ulaştığı durumlar. Buna karşılık 1.164 kez ciddi bir anormallik gözden kaçırıldı.

Bazı durumlarda bunun önüne geçmek mümkün değildi. Ultrasonların yüzde 7,5'inin eksik olduğu görüldü. Konsey başkan yardımcısı Selma Tromp, bu dönemdeki bir fetüsün yaklaşık 7 santimetre olduğunu ve her şeyi görmenin zor olduğunu belirtiyor. Bu durumlarda ultrason yeniden yapılmadı veya değerlendirilmedi; kadınlar kesin sonuç için 20 haftalık ultrasonu beklemek zorunda kaldı.

Gözden kaçırılan 1.164 anormalliğin 150'sinde ise ultrason uzmanının anormalliği aslında 13. haftada görebileceği ortaya çıktı. Yani sorun fetüsün boyutundan değil, ultrasonun yeterince iyi analiz edilmemesinden kaynaklandı.

Ters durumlar da yaşandı. Endişe verici bir ultrason sonrası hastaneye sevk edilen kadınların yüzde 60'ında herhangi bir sorun bulunmadı. Yani sevklerin çoğu gereksizdi.

Tromp, bu kişilere bebeklerinde olası bir sorun olabileceği ve ek araştırma gerektiğinin söylendiğini, ardından sorun olmadığının anlaşıldığını, ancak bu süreçte ailelerin endişe ve belirsizlik yaşadığını ifade ediyor. Sağlık Konseyi, araştırma sonuçlarına dayanarak avantajların dezavantajları karşılamadığı sonucuna varıyor. Konsey bu değerlendirmede yalnızca doğru ve yanlış sonuçlar arasındaki orana baktı; ultrasonların maliyeti gibi unsurlar dikkate alınmadı.

Karar henüz kesin değil

13 haftalık ultrason tamamen gündemden çıkmış değil. Sağlık Konseyi'nin görüşü hükümete yalnızca bir tavsiye niteliğinde. Sağlık Bakanı farklı bir karar alabilir; ancak bu durumda pek olası görünmüyor.

Daha önemlisi, sonuçların görece eski ve muhtemelen güncelliğini yitirmiş olması. Veriler 2021 ve 2022 yıllarına ait. Tromp, ultrason uzmanlarının artık daha fazla deneyime sahip olduğunu ve bunun daha az hatalı sonuç anlamına gelebileceğini belirtiyor. Ayrıca 2023'te NIPT testi kalıcı olarak uygulanmaya başlandı. Bu kan testi, 10. gebelik haftasından itibaren bebeğin Down sendromu gibi kromozomal anormalliklere sahip olma riskini araştırıyor. NIPT sonucu anormal çıkarsa artık 13 haftalık ultrasona gerek kalmıyor. Konsey, bu gelişmelerin ne anlama geldiğinin net olmadığını belirtiyor.

Bu gelişmeler ileride netlik kazanır ve bakan yeniden görüş isterse, Sağlık Konseyi farklı bir sonuca varabilir. Meslek grubu da hataları önlemek için ultrasonla ilgili farklı yönergeler getirebilir. Örneğin ultrasonun neleri görüntülemesi gerektiği ve hangi ölçümlerin sevkle sonuçlanacağı konusunda. Bu durumda Sağlık Konseyi görüşünü değiştirebilir.