Yapay zeka, ev hekimliği görüşmelerinde giderek daha sık kullanılıyor

Geçtiğimiz hafta yayımlanan Nivel araştırma enstitüsü anketine göre, ankete katılan ev hekimliği (huisartsenpraktijk) uygulamalarının yüzde 36'sı 'sesle yönlendirilen raporlama' (spraakgestuurde rapportage) kullandığını belirtti. Bir yıl önce bu oran yalnızca yüzde 14'tü. Bu artışla birlikte, bu teknolojiye ilgi duymayan ev hekimliği sayısı da azaldı.

Nivel, Hollanda'daki yaklaşık 4.500 ev hekimliği uygulamasına anket gönderdi ve 800'den fazlası yanıtladı. Yapay zeka (AI) not tutucusu kullanan uygulamaların kesin sayısı bilinmemekle birlikte, en az birkaç yüz olduğu tahmin ediliyor.

Zaman tasarrufu ve bilişsel yükün azalması

Nivel araştırmacısı Lilian van Tuyl, kısa sürede yaşanan büyük artışın ve potansiyel kullanıcı sayısının fazlalığının kendisini şaşırttığını belirtti. Vuyl, "Ev hekimleri dijital araçların kullanımı konusunda genellikle oldukça çekingen davranır. Özellikle idari süreçlerde birçok fırsat görmeleri dikkat çekici" dedi. Sohbet robotları veya kişiselleştirilmiş tedavi planları gibi yapay zeka uygulamaları ise daha az popüler.

Peki sesle yönlendirilen raporlama gerçekten işe yarıyor mu? Erasmus MC'de öğretim üyesi olan Reinier van Linschoten geçen yıl bu konuda bir araştırma yaptı. Meslektaşlarıyla birlikte, yapay zeka ile ya da yapay zeka olmadan kaydedilen 535 ev hekimliği konsültasyonunu gözlemledi. Yapay zeka not tutucusunun hem avantajları hem de dezavantajları olduğu ortaya çıktı.

Kendilerinin yazmak yerine yalnızca yapay zeka raporunu kontrol edip gerektiğinde düzeltmek, ev hekimlerine konsültasyon başına ortalama 42,7 saniye kazandırdı. Van Linschoten, "Bu, bir ev hekiminin daha fazla hasta görmesini sağlamaz. Ancak biraz nefes alma payı, daha az bilişsel yük sağlıyor. Sakin düşünmek için biraz daha fazla zaman" diye açıkladı.

Yapay zeka raporlarında eksikler ve denetim önemli

Yapay zeka aracı hastanın hikayesini, tanıyı ve eylem planını ev hekimlerinin kendisinden daha kapsamlı kaydetti. Ancak tansiyon ölçümü veya yara kontrolü gibi fiziksel muayeneleri hekimlerden daha kısa özetledi. Van Linschoten, "Bu tür bilgilerin yapay zeka raporuna dahil edilmesi için ev hekiminin ne gördüğünü veya okuduğunu sürekli yüksek sesle söylemesi gerekiyor" dedi. Bu yapılmazsa, hekimin özeti sonradan tamamlaması gerekiyor. Ancak bu her zaman gerçekleşmiyor. Araştırmacı, "Ev hekimlerinin özeti tamamlama konusunda, tamamen kendileri yazdıkları zamana kıyasla daha az eleştirel olduklarını düşünüyoruz. Ancak bu bir varsayım" diye konuştu.

Van Linschoten, aracı kendisi de ev hekimi olarak kullandı ve dezavantajlara rağmen yine kullanacağını söyledi. "Sistem kusursuz değil, ancak sonuçta bir ev hekiminden daha fazlasını yazıyor. Yine de özete her zaman eleştirel bakmak gerekiyor." Bunun nedeni yalnızca bilgi eksikliği değil, aynı zamanda yapay zekanın 'halüsinasyon görebilmesi' ve yanlış bilgi yazabilmesi. "Ancak büyük ya da tehlikeli halüsinasyonlarla karşılaşmadık."

Yapay zeka profesörü Frank van Harmelen (Vrije Universiteit), yakın zamanda ev hekimine gittiğinde yapay zeka not tutucusuna itiraz etmedi. "Hekimimin not almak yerine göz teması kurması benim için çok iyiydi. Bu sosyal dinamik bir görüşmede çok önemli." Aynı zamanda 'insan' raporunun artı değerini de görüyor. "Bir ev hekimi gereksiz notları çıkarır ve çok önemli şeyleri örneğin büyük harflerle yazar." Sözel olmayan bilgilerin de belirtilmeye değer olduğunu ifade eden Van Harmelen, "Örneğin neredeyse ağlayacak bir hasta" dedi. İnsan denetiminin yapay zeka raporu için her derde deva olmadığını da sözlerine ekledi. "Önceki 300 taslak versiyon mükemmelse, ev hekimi 301. sürümü o kadar dikkatli kontrol etmeyecektir."

Hollanda'daki dijital bakım bilgi platformu Digizo, ev hekimliklerinde sesli raporlama için birçok aracı olumlu değerlendirdi. Genellikle yabancı literatür araştırmaları ve ev hekimleri ile tedarikçilerle yapılan görüşmelere dayanan Digizo, yukarıda belirtilenlerle kabaca aynı avantaj ve dezavantajları buldu. Bununla birlikte, Digizo her ev hekiminin aracı her konsültasyonda kullanmadığını belirtiyor; bu oran konsültasyonların yüzde 50 ila 85'i arasında değişiyor.

Digizo'ya göre, ses kaydı saklanmadığı, görüşme raporu yalnızca hekim onayından sonra hastanın tıbbi dosyasına kaydedildiği için 'gizlilik riskleri düşük' kabul ediliyor. Bu nedenle hastanın açık rızasının gerekli olmadığı sonucuna varıyor. Van Harmelen de "tüm hasta verilerinizin ABD'deki OpenAI'ye gönderilmesinden korkmanıza gerek olmadığını" söylüyor.

Ancak Hollanda Veri Koruma Otoritesi (Autoriteit Persoonsgegevens - AP), hastanın açık rızasının gerekli olmadığını doğrulayamıyor. AP, NU.nl'ye belirli araçlar hakkında yorum yapamayacağını, ancak genel olarak yapay zekanın hasta ile sağlık çalışanı arasındaki güven ilişkisini zedelememesi gerektiğini söyledi. "Bu, tıbbi gizliliğe saygı gösterilmesi ve hastaların yapay zeka kullanımı konusunda önceden açıkça bilgilendirilmesi gerektiği anlamına gelir." Bir doktor, hastasının izni olmadan verileri üçüncü taraflara veremez. Sağlık verilerinin işlenmesi için AVG (Genel Veri Koruma Tüzüğü) kapsamında geçerli bir yasal dayanak olması gerekir. Ayrıca, AP bu konuda yönergeler üzerinde çalışıyor. Sağlık ve Gençlik Denetimi (IGJ), son yıllarda sesle yönlendirilen raporlamayla ilgili herhangi bir olay bildirimi veya sinyali almadı.

Bu haber, Nu.nl sitesindeki makaleden derlenmiştir. Yazar Kim, Hollanda sağlık hizmetleri ve eğitimindeki büyük gelişmeler hakkında yazmaktadır.