Yeni serbest çalışma yasası belirsizliği giderecek

Hollanda hükümeti, yirmi yıldır tartışılan serbest çalışanların (zzp) hukuki statüsü sorununa çözüm getirmeyi amaçlayan yeni bir yasa tasarısı hazırladı. Zelfstandigenwet (Serbest Çalışanlar Yasası) adı verilen düzenleme, işverenlerin bu konudaki çekingenliğini azaltmayı ve serbest çalışanların risklerini kendilerinin üstlenmesini sağlamayı hedefliyor. Tasarı ayrıca, serbest çalışanların dışlanmasını veya aracı ve brokerlar üzerinden çalışmaya zorlanmasını engelleyerek sahte serbest çalışmayı (schijnzelfstandigheid) önlemeyi amaçlıyor. Sahte serbest çalışma, kişinin zzp statüsünde görünse de fiilen ücretli çalışan gibi çalışması anlamına geliyor; buna örtülü hizmet ilişkisi de deniyor.

Serbest çalışan sayısı 1,2 milyona ulaştı

İstatistik kurumu CBS verilerine göre ülkedeki serbest çalışan sayısı 2013'ten bu yana önemli ölçüde arttı ve şu anda 1,2 milyon kişiye ulaştı. Ancak zzp statüsüne ilişkin net bir yasal düzenleme bulunmaması, hem serbest çalışanlar hem de işverenler açısından ciddi belirsizliğe yol açıyor.

Vergi Dairesi (Belastingdienst), bu yıldan itibaren bir iş ilişkisinde girişimcilik değil de ücretli çalışma veya geçici işçilik söz konusuysa daha sıkı denetim uyguluyor. Sahte serbest çalışma tespit edilen durumlarda para cezası kesilebiliyor. Denetimler, Serbest Çalışanlar Yasası yürürlüğe girdikten sonra da sürecek.

Çalışma ve Katılım Bakanı Thierry Aartsen, konuya ilişkin açıklamasında "Zzp'ler ekonomimiz için büyük değer taşıyor. Yıllardır süren belirsizlik ve işverenlerdeki gereksiz çekingenlikten sonra yeni yasa, serbest çalışanlar ve onlarla çalışanlar arasında daha fazla huzur ve özellikle netlik sağlamalı" dedi. Aartsen, "Serbest çalışan olarak ve serbest çalışanlarla nasıl çalışılabileceğini önceden net ölçütlerle gösteriyoruz. Ülkemizde bir milyondan fazla zzp çalışıyor. Bu yasayla onlara hak ettikleri tanınırlığı veriyor ve piyasanın talep ettiği netliği sunuyoruz" ifadelerini kullandı.

İki ayrı değerlendirme kriteri getiriliyor

Tasarıda iki farklı test öngörülüyor. Serbest çalışan testi, kişinin girişimciliğini inceliyor. Buna göre, bir zzp'nin temel gereklilikleri yerine getirmesi gerekiyor; örneğin kendi faturalarını kesmesi ve Ticaret Odası'na (KVK) kayıtlı olması gibi. Ayrıca serbest çalışanın iki yıllık bir dönemde en az üç farklı müşteriye hizmet verdiğini kanıtlaması bekleniyor. Böylece bir serbest çalışanın tek bir büyük müşteriye aşırı bağımlı hale gelmesinin önüne geçilmesi amaçlanıyor.

Bunun yanı sıra serbest çalışanın belirli girişimcilik risklerine karşı önlemler için asgari bir tutar harcaması gerekiyor. Bu önlemler arasında iş göremezlik sigortası, emeklilik düzenlemesi, hastalık durumu için bir birikim ve sorumluluk sigortası yer alıyor.

İkinci test olan çalışma ilişkisi testi ise belirli bir iş ilişkisinde yeterince bağımsız çalışılıp çalışılmadığını denetliyor. Tarafların, işçi-işveren ilişkisi değil, serbest çalışanlar olarak işbirliği yapmak istediklerini açıkça belirtmeleri gerekiyor. Ayrıca işin nasıl yürütüleceğine karar vermek serbest çalışana ait. Zzp'ler işin hangi saatlerde ve hangi lokasyonda yapılacağını da özgürce belirleyebiliyor.

Serbest çalışan, kendi hesabına ve riskiyle çalışıyor. Ekonomik riski taşıyan kişinin aynı zamanda yönlendirme yetkisine de sahip olması gerekiyor. Zzp'ler girişimciliğin hem avantajlarını hem de yükümlülüklerini üstleniyor. Bir çalışanı serbest çalışandan ayıran temel fark da bu.

Her iki testi geçen ve pratikte bu şekilde çalışan kişi "güvenli liman" (veilige haven) statüsüne giriyor. Bu kişi, önceden serbest çalışan olarak çalışabileceğini biliyor. Koşulları karşılamayanlar içinse serbest çalışan olarak çalışmaya devam edebilmek için neleri düzeltmeleri gerektiği netleşiyor.

Bir zzp, muhasebeci veya mali müşavir tarafından düzenlenen bir model sözleşmeyle güvenli limanda olduğunu ve serbest çalışan olarak işe başlayabileceğini kanıtlayabiliyor. Bu zorunlu değil; serbest çalışan kendi başına da kanıt sunabiliyor.

Şu an için ayrıca bir değerlendirme komisyonu kurulup kurulmayacağı belirsizliğini koruyor. Bu konuda henüz bir karar verilmedi.