Avrupa, yüksek akaryakıt fiyatları nedeniyle rafinerilere yöneldi

Yüksek akaryakıt fiyatları ve dizelde yaşanan kıtlık endişesi, Rotterdam ve Vlissingen'deki rafinerilerin geleceğine bakışı değiştirdi. İklim politikaları nedeniyle petrol döneminin sona ereceği öngörülse de şimdilik benzine, dizele ve kerosine ihtiyaç devam ediyor. Hükümetler, üretim kapasitesinin petrol ürünlerine olan talepten daha hızlı azalmasını önlemek istiyor.

Avrupa, dizel ve kerosin ihtiyacının bir kısmını halen yurt dışından ithal ediyor. Orta Doğu'daki savaş nedeniyle şirketler ve tüketiciler bu ürünler için rekor fiyatlar ödemek zorunda kalıyor. Avrupa Komisyonu bu bağımlılıktan kurtulmak istiyor. Komisyon Başkanı Von der Leyen, bu hafta Avrupa'daki rafineriler için "stratejik bir diyalog" başlattığını duyurdu: "Amaç maliyetleri düşürmek ve savunma dahil olmak üzere yeterli stoka sahip olmak." Daha önce NATO Genel Sekreteri Rutte da olası bir savaş durumunda tanklar için dizel ve savaş uçakları için kerosin kıtlığı konusunda uyarıda bulunmuştu. Önümüzdeki hafta İklim Bakanı Stientje van Veldhoven, Hollanda'daki rafinajın geleceğine ilişkin planları açıklayacak.

Hollanda, Avrupa'da kilit konumda

Hollanda, benzin, dizel ve kerosin üretiminde Avrupa'da büyük bir rol oynuyor. Shell, BP ve ExxonMobil'in Rotterdam'daki rafinerileri ile Vlissingen'deki Zeeland Refinery, Avrupa pazarı için milyarlarca litre yakıt üretiyor. Bu yaz havacılıkta yaşanan kerosin sıkıntısı nedeniyle bu ürünün üretimi bir miktar artmıştı; şu anda ise yeniden dizele biraz daha ağırlık veriliyor.

Avrupa'da yakıt üretim maliyetleri dünyanın diğer bölgelerine göre daha yüksek. Bunda seragazı salımı için şirketlerin satın almak zorunda olduğu CO2 kotalarının fiyatı gibi etkenler rol oynuyor. Ayrıca Hollanda'da elektrik maliyetleri komşu ülkelere göre daha yüksek ve ağır bir elektrik bağlantısı almak da zorlaşıyor.

Hükümetin önündeki zorluk, er ya da geç kapanacak olan rafinerilerin kısa vadede üretimini en iyi düzeyde sürdürmesini sağlamak. Aynı zamanda CO2 salımının daha da azalması gerekiyor. Bunun yanı sıra dizel ve kerosine yönelik sürdürülebilir alternatiflerin geliştirilmesinde hız kazanılması gerekiyor. Bu kapsamda yeşil hidrojen ve biyoyakıtlar öne çıkıyor.

Biyorafineri ve sentetik yakıt projeleri

Avrupa'nın en büyük rafinerisi, Shell'in Pernis'teki tesisi. Burada günde 400.000 varilin üzerinde ham petrol yakıta dönüştürülüyor. Shell bir yıl önce, sürdürülebilir dizel ve kerosin için planladığı biyorafineri inşaatını iptal etmişti; oysa bu projeye yarım milyar avronun üzerinde yatırım yapılmıştı. Şirkete göre kararın nedeni Asya'dan gelen rekabet ve biyodizel ile biyokerosin için getirilen zorunlu harmanlama oranının yetersiz kalmasıydı.

Shell beş yıl önce laboratuvarında KLM'nin Madrid uçuşu için ilk sentetik kerosini üretmişti. Yeşil hidrojen ve CO2'den üretilen bu sürdürülebilir uçak yakıtı için pazarın henüz seri üretime hazır olmadığı belirtiliyor. Ancak bu, Rotterdam'da hiçbir şey yapılmadığı anlamına gelmiyor. Shell, Hollanda'nın ilk büyük yeşil hidrojen tesisini kurdu. Finli Neste, Tweede Maasvlakte'de biyoyakıt üretiyor ve kapasitesini yılda 2,7 milyon tona çıkarmak için çalışmalarını sürdürüyor. Hollandalı Power2X ise sentetik kerosin üretimi için fabrika kurmaya hazırlanıyor; tesis Shell ve Exxon Mobil rafinerilerinin tam arasında yer alacak.

Daha az CO2 salmak için Shell ve Exxon Mobil, karbon yakalama ve depolama projelerine katılıyor. Rafinerilerin seragazları kısmen Kuzey Denizi altındaki boş bir gaz sahasında depolanacak. Önümüzdeki yıllarda CO2 yakalama ve depolamanın rafinaj maliyetlerini daha da artırması bekleniyor.

Petrol döneminin yaklaşan sonu nedeniyle yeni petrol rafinerileri kurulması gündemde değil. Shell son yıllarda dünya genelindeki rafineri sayısını yarıdan fazla azalttı. Gunvor'un Rotterdam'daki rafinerisi geçen yıl kapatıldı. Avrupa'da yeterli rafinaj kapasitesinin korunabilmesi için maliyetlerin diğer kıtalardan çok fazla sapmaması gerekiyor. Rotterdam ve Zeeland'da bu kadar çok yakıt üretildiği için diğer Avrupa ülkeleri de Hollanda'ya bakıyor.

Rafinerilerin maliyetlerinin sınırlanması tartışmasız bir konu değil. Petrol devleri, yüksek akaryakıt fiyatları sayesinde her çeyrekte milyarlarca kâr elde ediyor. Çevre hareketinin, dizel ve kerosin üretimine destek verilmesi halinde İklim ve Yeşil Büyüme Bakanı'nı hoş karşılamayacağı belirtiliyor.